سرمایه‌گذاری در طب کار؛ راهی برای حفظ سرمایه انسانی

به گزارش بازارکار ، محمد فیاضی روز شنبه ۲۱ شهریور در گفت‌وگو با ایسنا، طب کار را یکی از رشته‌های تخصصی بالینی پزشکی دانست و اظهار کرد: فارغ‌التحصیلان پزشکی عمومی پس از گذراندن دوره رزیدنتی، موفق به دریافت درجه تخصصی طب کار و بیماری‌های شغلی می‌شوند. هدف اصلی این رشته حفظ، ارتقا و بازگرداندن سلامت شاغلان از طریق پیشگیری، تشخیص زودهنگام و کنترل بیماری‌ها و آسیب‌های مرتبط با کار است.

وی با بیان اینکه تفاوت اصلی طب کار با بسیاری از رشته‌های پزشکی در رویکرد پیشگیرانه آن است، گفت: برخلاف بسیاری از رشته‌های پزشکی که عمدتاً پس از بروز بیماری به درمان بیمار می‌پردازند، متخصص طب کار پیش از وقوع بیماری یا آسیب وارد عمل می‌شود و تلاش می‌کند عوامل زیان‌آور محیط کار را شناسایی، ارزیابی و کنترل کند.

وی افزود: متأسفانه بسیاری از افراد، طب کار را صرفاً معاینات استخدامی می‌دانند، در حالی که این معاینات تنها بخش کوچکی از خدمات این رشته است. طب کار مجموعه‌ای از اقدامات شامل معاینات دوره‌ای، ارزیابی تناسب فرد با شغل، پیشگیری از بیماری‌های شغلی، کنترل عوامل زیان‌آور محیط کار، آموزش کارکنان، مشاوره به کارفرمایان و مدیریت بازگشت به کار پس از بیماری یا حادثه را در بر می‌گیرد.

این متخصص طب کار با اشاره به نقش پزشک طب کار در طول دوران اشتغال، بیان کرد: نقش پزشک طب کار از پیش از استخدام آغاز می‌شود. در مرحله معاینات بدو استخدام، هدف حذف افراد نیست، بلکه اطمینان از تناسب توانایی‌های جسمی و روانی فرد با شرایط شغلی است تا هم سلامت کارکنان حفظ شود و هم احتمال بروز حوادث کاهش یابد.

وی ادامه داد: پس از استخدام نیز پزشک طب کار با انجام معاینات دوره‌ای، شناسایی علائم اولیه بیماری‌های شغلی، پایش وضعیت سلامت، ارائه آموزش‌های بهداشتی، بررسی شرایط محیط کار و ارائه پیشنهادهای اصلاحی، سلامت شاغلان را تا زمان بازنشستگی دنبال می‌کند.

وی رایج‌ترین باور نادرست درباره این رشته را محدود شدن وظایف متخصصان طب کار به تأیید یا رد صلاحیت افراد برای استخدام عنوان کرد و گفت: مأموریت اصلی متخصصان این رشته، حفظ سلامت نیروی کار و پیشگیری از بیماری‌های شغلی است، نه محدود کردن فرصت‌های شغلی افراد.

فیاضی با بیان اینکه همه شاغلان، صرف‌نظر از نوع حرفه، به خدمات طب کار نیاز دارند، اظهار کرد: اهمیت این خدمات در مشاغلی که با عوامل زیان‌آور بیشتری مانند مواد شیمیایی، سر و صدا، گردوغبار، ارتعاش، گرما، تشعشعات، کار در ارتفاع یا فعالیت‌های سنگین بدنی همراه هستند، دوچندان است.

وی افزود: کارگران صنایع، معادن، ساختمان، نفت و گاز، حمل‌ونقل و کادر درمان از جمله گروه‌هایی هستند که بیشتر در معرض مخاطرات شغلی قرار دارند، اما کارمندان ادارات نیز از این موضوع مستثنا نیستند. نشستن‌های طولانی‌مدت، کار مداوم با رایانه، استرس‌های شغلی، اختلالات اسکلتی-عضلانی، مشکلات بینایی و پیامدهای کم‌تحرکی از جمله مخاطراتی هستند که سلامت کارکنان اداری را تهدید می‌کنند و نیازمند مداخلات طب کار هستند.

وی با اشاره به الزامات قانونی در این حوزه گفت: براساس مقاوله‌نامه‌های مورد پذیرش دولت جمهوری اسلامی ایران، همه کارمندان باید تحت ویزیت و بررسی‌های طب کار قرار گیرند، اما متأسفانه این موضوع در حال حاضر به طور کامل اجرایی نمی‌شود.

این عضو هیئت علمی درباره پیامدهای بی‌توجهی به این حوزه نیز اظهار کرد: کم‌توجهی به طب کار، پیامدهای قابل توجهی برای کارکنان و کارفرمایان به همراه دارد. از یک سو احتمال بروز بیماری‌های شغلی، حوادث ناشی از کار، ناتوانی، غیبت از کار و کاهش کیفیت زندگی کارکنان افزایش می‌یابد و از سوی دیگر، هزینه‌های درمان، غرامت، کاهش بهره‌وری، افت کیفیت تولید، افزایش غیبت کارکنان، جابه‌جایی نیروی انسانی و حتی مسئولیت‌های حقوقی و قانونی برای کارفرمایان ایجاد می‌شود.

وی تأکید کرد: هزینه پیشگیری همواره بسیار کمتر از هزینه درمان و جبران خسارات ناشی از حوادث و بیماری‌های شغلی است و سرمایه‌گذاری در حوزه طب کار، نوعی سرمایه‌گذاری برای حفظ سرمایه انسانی سازمان محسوب می‌شود؛ هرچند در شرایط کنونی، شاید به دلیل ارزان بودن نیروی انسانی، این موضوع کمتر مورد توجه قرار می‌گیرد.

وی درباره آینده این رشته نیز گفت: اساس علم پزشکی با گسترش هوش مصنوعی یا تغییر الگوهای کاری تغییر نخواهد کرد، اما می‌توان پیش‌بینی کرد که آینده طب کار بیش از گذشته بر مدیریت ریسک‌های جدید و نوظهور متمرکز خواهد شد.

فیاضی تصریح کرد: گسترش دورکاری، هوش مصنوعی، اتوماسیون، فناوری‌های دیجیتال و تغییر الگوی اشتغال موجب شده است علاوه بر مخاطرات سنتی، چالش‌هایی مانند اختلالات اسکلتی-عضلانی ناشی از کار با رایانه، مشکلات سلامت روان، فرسودگی شغلی، استرس، انزوای اجتماعی و پیامدهای ناشی از استفاده طولانی‌مدت از ابزارهای دیجیتال اهمیت بیشتری پیدا کنند.

وی ادامه داد: به همین دلیل، طب کار آینده تنها به سلامت جسم محدود نخواهد بود و سلامت روان، ارگونومی، پایش هوشمند سلامت، پزشکی مبتنی بر داده و استفاده از فناوری‌های نوین در ارزیابی و پیشگیری از مخاطرات شغلی، جایگاه پررنگ‌تری خواهند داشت.

این متخصص طب کار خاطرنشان کرد: متخصصان طب کار به دنبال ایجاد سازوکاری صحیح و علمی برای مواجهه با مشکلات و بیماری‌های شغلی هستند، زیرا سلامت نیروی کار یکی از مهم‌ترین سرمایه‌های هر کشور است و توسعه اقتصادی بدون نیروی انسانی سالم و توانمند امکان‌پذیر نیست.

وی گفت: نگاه به طب کار نباید صرفاً به‌عنوان یک الزام قانونی یا مجموعه‌ای از معاینات دوره‌ای باشد، بلکه باید آن را سرمایه‌گذاری مؤثر در حوزه پیشگیری، افزایش بهره‌وری، ارتقای کیفیت زندگی کارکنان و توسعه پایدار سازمان‌ها دانست. هرچه فرهنگ پیشگیری در محیط‌های کاری تقویت شود، شاهد کاهش بیماری‌ها و حوادث شغلی، افزایش رضایت شغلی و بهبود عملکرد سازمان‌ها خواهیم بود.

به گزارش ایسنا، فیاضی در پایان ابراز امیدواری کرد: امید است روزی برسد که صنایع و کارفرمایان نگرشی عملگرایانه به طب کار داشته باشند و از متخصصان این رشته، نقشه راه سلامت صنعت خود را مطالبه کنند.