تازه ها
اندیشکده اشتغال دانش‌بنیان جهاددانشگاهی» رسماً افتتاح شد؛
ضرورت بازتعریف زیست‌بوم اشتغال در عصر هوش مصنوعی
آیین افتتاحیه «اندیشکده اشتغال دانش‌بنیان جهاددانشگاهی» و نخستین نشست شورای راهبری آن، با حضور دکتر علی منتظری (رئیس جهاددانشگاهی)، دکتر عبدالحمید احمدی (قائم‌مقام رئیس جهاددانشگاهی)، دکتر حمید صابر فرزام (رئیس سازمان ستفا)، جمعی از نمایندگان مجلس، معاونان وزرا و اساتید برجسته دانشگاهی در محل سالن کنفرانس سازمان ستفا برگزار شد. این اندیشکده با هدف ریل‌گذاری علمی، سیاست‌پژوهی در حوزه اشتغال فارغ‌التحصیلان و ایجاد حلقه اتصال میان حاکمیت، صنعت و دانشگاه آغاز به کار کرد.
به گزارش بازارکار، در این مراسم که با حضور چهره‌های شاخص علمی و اقتصادی کشور برگزار شد، بر نقش کلیدی این اندیشکده در پر کردن خلاء‌های سیاست‌گذاری در زیست‌بوم اشتغال تأکید شد.
اندیشکده اشتغال دانش‌بنیان جهاددانشگاهی؛ حلقه اتصال دانش، سیاست‌گذاری و بازار کار
رئیس جهاددانشگاهی در مراسم افتتاح اندیشکده اشتغال دانش‌بنیان این نهاد با اشاره به سابقه سه دهه‌ای این نهاد در حوزه اشتغال دانش‌آموختگان دانشگاهی گفت: راه‌اندازی این اندیشکده می‌تواند با بهره‌گیری از تجربه‌های گذشته جهاددانشگاهی و ظرفیت صاحب‌نظران، زمینه ارائه راهکارهای کاربردی و نقش‌آفرینی مؤثرتر در حل مسائل اشتغال کشور را فراهم کند.
دکتر علی منتظری رییس جهاددانشگاهی در آن مقطع موضوع اشتغال دانش‌آموختگان دانشگاهی را در شورای عالی انقلاب فرهنگی مطرح کرد و کمک به اشتغال فارغ‌التحصیلان دانشگاهی به‌عنوان یکی از وظایف این نهاد در اساسنامه جهاددانشگاهی گنجانده شد.
رئیس جهاددانشگاهی ادامه داد: در ادامه این مسیر، سازمان همیاری اشتغال فارغ‌التحصیلان دانشگاهی در جهاددانشگاهی راه‌اندازی شد و فعالیت‌های آن با هدف ایجاد دانش، تجربه و شناخت لازم در حوزه اشتغال و کارآفرینی دنبال شد.
توجه جهاددانشگاهی به مشاغل آینده از سه دهه پیش
دکتر منتظری با اشاره به اقدامات انجام‌شده در سال‌های ابتدایی فعالیت این سازمان گفت: یکی از موضوعات مهم مورد توجه، شناسایی و تعریف مشاغل جدید بود؛ چراکه با تحولات جامعه و فناوری، برخی مشاغل سنتی تغییر می‌کنند یا از میان می‌روند و در مقابل، مشاغل و مهارت‌های جدیدی شکل می‌گیرند که باید از پیش شناسایی و برای آنها برنامه‌ریزی شود.
وی با بیان اینکه جهاددانشگاهی موضوع اشتغال را از منظر راهبردی دنبال کرده است، افزود: موضوع اشتغال در مقاطعی به معاونت آموزشی جهاددانشگاهی منتقل شد و پس از آن، با تصمیم مجموعه مدیریتی این نهاد، بار دیگر این موضوع در ساختار مرتبط با تجاری‌سازی فناوری و اشتغال دانش‌بنیان مورد توجه قرار گرفت.
رئیس جهاددانشگاهی تصریح کرد: با اضافه شدن اشتغال دانش‌بنیان به سازمان تجاری سازی فناوری، تلاش شده است با استفاده از تجربه‌های کارشناسی گذشته و ظرفیت صاحب‌نظران و استادان، موضوع اشتغال با رویکردی تخصصی‌تر و نهادی‌تر دنبال شود.
اندیشکده اشتغال دانش‌بنیان؛ از مطالعه تا راهکارهای عملیاتی
دکتر منتظری افتتاح اندیشکده اشتغال دانش‌بنیان را اقدامی مهم دانست و گفت: امیدواریم این اندیشکده با حضور صاحب‌نظران و متخصصان بتواند به شکل مؤثر در حوزه اشتغال نقش‌آفرینی کند و ارزشمندی داشته باشد.
وی با تأکید بر ضرورت بهره‌گیری از تجربیات گذشته جهاددانشگاهی خاطرنشان کرد: این نهاد در سال‌های فعالیت خود تجربه‌های ارزشمندی در حوزه اشتغال به دست آورده است و می‌توان با استفاده از این تجربه‌ها، برای مسائل امروز و آینده اشتغال کشور راهکارهای مؤثر ارائه کرد.
رئیس جهاددانشگاهی تأکید کرد: اندیشکده اشتغال دانش‌بنیان نباید صرفاً به فعالیت‌های مطالعاتی و پژوهشی محدود شود، بلکه انتظار می‌رود با شناسایی مسائل و ارائه راهکارهای عملیاتی، در تصمیم‌سازی و حل مسائل حوزه اشتغال اثرگذار باشد.
وی افزود: این اندیشکده باید با بهره‌گیری از ظرفیت استادان، پژوهشگران و صاحب‌نظران، به دنبال ارائه راهکارهای میانبر و مؤثر برای حل مسائل باشد و صرفاً در چارچوب یک پژوهشکده دانشگاهی فعالیت نکند.
ضرورت فراهم‌کردن بستر ورود دانش به بازار
دکتر منتظری با تأکید بر ضرورت فراهم‌کردن زمینه فعالیت شرکت‌های دانش‌بنیان گفت: باید سازوکارهایی فراهم شود تا پژوهشگران، استادان دانشگاه و کارآفرینان ضمن تمرکز بر فعالیت‌های علمی و تخصصی خود، از حمایت‌های لازم برای ورود دستاوردهای علمی به بازار و ایجاد اشتغال برخوردار شوند.
وی ادامه داد: توسعه اقتصاد دانش‌بنیان نیازمند هماهنگی و هم‌افزایی همه اجزای این زیست‌بوم است و با تقویت زیرساخت‌ها و فراهم‌کردن بستر مناسب برای فعالیت پژوهشگران، کارآفرینان و شرکت‌های دانش‌بنیان، می‌توان مسیر تبدیل ایده‌ها و دستاوردهای علمی به محصولات، خدمات و فرصت‌های شغلی جدید را هموار کرد.
جهاددانشگاهی؛ نهادی متفاوت از ساختارهای اداری
رئیس جهاددانشگاهی همچنین با تأکید بر ضرورت توجه به ویژگی‌های نهادهای نوآور و دانش‌بنیان گفت: نباید الگوهای اداری و دیوان‌سالار دستگاه‌های اجرایی به نهادهایی مانند جهاددانشگاهی تحمیل شود؛ چراکه فلسفه وجودی و شیوه فعالیت این نهاد با دستگاه‌های اجرایی متفاوت است.
وی افزود: جهاددانشگاهی در طول ۴۶ سال فعالیت خود نشان داده است که با استفاده از ظرفیت نیروی انسانی متخصص و تربیت نیروهای توانمند، می‌تواند در حوزه‌های مختلف دستاوردهای ارزشمندی ایجاد کند.
پیوند دانش، سیاست‌گذاری و بازار کار
دکتر منتظری با اشاره به ضرورت ارتباط میان دانش، سیاست‌گذاری و بازار کار اظهار کرد: تجربه‌های جهاددانشگاهی در حوزه اشتغال نشان داده است که این نهاد می‌تواند با رویکردی مسئله‌محور، میان دانشگاه، سیاست‌گذاری و بازار کار ارتباط مؤثری ایجاد کند.
رئیس جهاددانشگاهی از دکتر حمید صابر فرزام معاون رئیس و رئیس سازمان تجاری‌سازی فناوری و اشتغال دانش‌بنیان جهاددانشگاهی و همکاران این سازمان برای راه‌اندازی این اندیشکده قدردانی کرد.
تغییر رویکرد راهبردی؛ از «اقتصاد» به «اشتغال» دانش‌بنیان
دکتر مهری‌سادات موسوی، معاون اشتغال و کارآفرینی ستفا، در این نشست ضمن تشریح دلایل تغییر نام این مجموعه از «اندیشکده اقتصاد دانش‌بنیان» به «اندیشکده اشتغال دانش‌بنیان» گفت: «با توجه به بازگشت ساختار معاونت اشتغال و تمرکز ویژه بر اشتغال دانش‌آموختگان، بنا شد این مجموعه با رویکردی جدید فعالیت خود را آغاز کند.
وی با اشاره به تداخل‌های مفهومی در ادبیات این حوزه افزود: «در مطالعات اولیه متوجه شدیم مفاهیمی همچون کسب‌وکار دانش‌بنیان، شغل دانش‌بنیان و اشتغال دانش‌بنیان، اغلب به جای هم استفاده می‌شوند؛ در حالی که هرکدام سطوح متفاوتی از یک زیست‌بوم را نمایندگی می‌کنند و نیاز به تفکیک دقیق دارند.
هشدار درباره پیامد‌های «سندروم غفلت از نیروی کار
معاون اشتغال و کارآفرینی ستفا با هشدار نسبت به ضعف مطالعاتی در حوزه نیروی انسانی متخصص تصریح کرد: متأسفانه در ادبیات این حوزه، تمرکز بیشتر بر “سازمان” بوده و از “انسان” غفلت شده است. ما با “سندروم غفلت از نیروی کار” مواجه هستیم؛ موضوعی که اگر به آن توجه نشود، تبعات جبران‌ناپذیری همچون بیکاری دانش‌آموختگان یا فرار مغز‌ها را به همراه خواهد داشت.
وی تأکید کرد: اگر میان کیفیت آموزش در دانشگاه‌ها و نیاز واقعی بازار کار تناسبی وجود نداشته باشد، شاهد شکافی عمیق خواهیم بود. در عصری که هوش مصنوعی و اتوماسیون به سرعت در حال تغییر فضای کسب‌وکار‌های روتین هستند، نیازمند نظام هشدار زودهنگام برای تغییرات فناوری هستیم.
کاهش چشمگیر نیمه‌عمر مهارت‌ها در عصر هوش مصنوعی
دکتر موسوی در بخش دیگری از سخنان خود به دگرگونی ماهیت تخصص‌ها در دوران معاصر اشاره کرد و گفت: «دیگر مانند گذشته نیست که فرد با یادگیری یک مهارت، بتواند ۳۰ سال با همان تخصص فعالیت کند. نیمه‌عمر مهارت‌ها به قدری کوتاه شده که ضرورت ارتقای مستمر سطح دانش و مهارت، بیش از هر زمان دیگری ملموس است.
تشکیل سه کارگروه تخصصی برای پیوند دانشگاه و صنعت
وی در پایان خاطرنشان کرد: این اندیشکده با تعریف سه کارگروه اصلی شامل «سیاست‌گذاری اشتغال دانش‌بنیان»، «آینده‌پژوهی و رصد بازار کار» و «توسعه کسب‌وکار‌های دانش‌بنیان»، آماده است تا پیوندی همگرا میان صنعت، دانشگاه و نهادهای تصمیم‌گیر برقرار کند. از تمامی نخبگان، اساتید و کارآفرینانی که دغدغه آینده اشتغال کشور را دارند، برای همکاری صمیمانه در این مسیر دعوت می‌کنیم.
اشتغال باکیفیت و فناورانه، تنها شاهراه نجات اقتصاد ملی است
عضو شورای راهبری اندیشکده اشتغال دانش‌بنیان جهاد دانشگاهی با انتقاد از حاکم شدن ساختار رانتی و عدم یادگیری در نظام تصمیم‌گیری کشور تأکید کرد: نجات اقتصاد ایران در گرو حاکمیت اقتدار علم بر اقتدار پول و تغییر ریل به سمت «اشتغال باکیفیت و متکی بر تولید فناورانه» است.
دکتر فرشاد مؤمنی، استاد اقتصاد دانشگاه علامه طباطبایی و عضو شورای راهبری اندیشکده اشتغال دانش‌بنیان، در نشست این شورا با تحلیل ساختاری چالش‌های اقتصاد سیاسی ایران گفت: ما امروز با یک نظام تصمیم‌گیری و تخصیص منابع روبه‌رو هستیم که دچار عارضه ازکارافتادگی سیستمی و خودتخریبی شده است؛ نظمی که متأسفانه نه از شکست‌های گذشته درس می‌گیرد و نه قادر است تجارب موفق خود را مبنای یادگیری نهادی قرار دهد.
وی افزود: در چنین ساختاری، هدف‌گذاری‌های بلندپروازانه در اسناد و برنامه‌های توسعه با واقعیت‌های میدانی فاصله‌ای نجومی دارد؛ کمااینکه ارزیابی‌ها نشان داد درصد تحقق اهداف برنامه ششم بسیار ناچیز بوده، اما هیچ‌گونه بازنگری بنیادین و واکنشی در رفتار سیاست‌گذار مشاهده نمی‌شود.
تخریب ۲۵ تا ۱۰۰ هزار شغل به ازای هر یک میلیارد دلار واردات بی‌رویه
رئیس مؤسسه دین و اقتصاد با هشدار نسبت به تداوم سیاست‌های ضدتولیدی تصریح کرد: بیش از چهار دهه است که گزارش‌های متقن پژوهشی هشدار می‌دهند تمرکز بر واردات کالا‌های قابل تولید در داخل، صرفاً اتلاف منابع ارزی نیست؛ بلکه به ازای هر یک میلیارد دلار واردات این‌گونه کالاها، بین ۲۵ تا ۱۰۰ هزار فرصت شغلی در کشور نابود می‌شود.
مؤمنی پیامد این روند را سرخوردگی فارغ‌التحصیلان و سرمایه‌های انسانی دانست و اظهار داشت: خانواده‌ها و کشور هزینه‌های هنگفتی برای تربیت نیروی انسانی باکیفیت متحمل می‌شوند، اما به دلیل انسداد در اشتغال مولد، این ظرفیت‌ها یا به مهاجرت کشیده می‌شوند یا دچار افسردگی، فرسودگی و حاشیه‌نشینی می‌گردند. چطور ممکن است در شرایط محاصره و تنگنا‌های ارزی، جدیدترین کالا‌های مصرفی لوکس ظرف ۴۸ ساعت وارد کشور شوند، اما زنجیره‌های تولید صنعتی و فناورانه معطل ابتدایی‌ترین حمایت‌ها بمانند؟ این مسئله ریشه در مناسبات اقتصاد سیاسی رانتی دارد که اجازه نقد و اصلاح مسیر غلط را نمی‌دهد.
سقوط کیفیت اشتغال و بحران‌های چندوجهی اجتماعی
این اقتصاددان با اشاره به مطالعات بین‌المللی در حوزه جامعه‌شناسی توسعه و اقتصاد کار یادآور شد: پژوهش‌های برجسته اقتصاددانان نوبلیست نشان می‌دهد وقتی در یک جامعه پیوند میان دستمزد و بهره‌وری گسسته شده و کیفیت اشتغال تنزل پیدا کند، جامعه با پدیده‌هایی، چون «مرگ‌های ناشی از ناامیدی» (اعتیاد، خودکشی و ناهنجاری‌ها)، بحران ازدواج و فرسایش شدید سرمایه اجتماعی روبه‌رو می‌شود. سقوط ارزش‌ها محصول تریبون‌ها نیست، بلکه نتیجه نادیده گرفتن علم و عملکرد تصمیم‌گیران است.
وی ادامه داد: بحران اشتغال در کشور به نقطه‌ای رسیده که شاغلان در بخش صنعت و کشاورزی به دلیل فقدان امنیت و درآمد عادلانه، به مشاغل کاذب و نامولد روی می‌آورند. در چنین شرایطی، اعلام محدودیت‌های امنیتی برای تشریح عمق فقر، پاک کردن صورت‌مسئله است؛ راه‌حل واقعی، شجاعت در متوقف کردن «موتور‌های بازتولید فقر و نابرابری» در نظام تصمیم‌گیری است.
کارنامه درخشان اشتغال با پرهیز از شوک‌درمانی حاصل می‌شود
عضو هیئت علمی دانشگاه علامه طباطبایی با بازخوانی تجارب موفق کشور در سه دهه اخیر خاطرنشان کرد: آمار‌ها نشان می‌دهد موفق‌ترین دوره‌های اشتغال‌زایی پس از انقلاب در مقاطعی رخ داد که دولت‌ها از «شوک‌درمانی»، «آزادسازی‌های لجام‌گسیخته واردات» و تنش‌های ارزی پرهیز کردند.
مؤمنی اضافه کرد: در مقابل، در دوره‌هایی با درآمد‌های افسانه‌ای صد‌ها میلیارد دلاری، شاهد خالص اشتغال‌زایی منفی در بخش صنعت بودیم؛ زیرا تصور می‌شد با تزریق پول و بدون اصلاح نهادی می‌توان تولید ایجاد کرد. هر شوک ارزی بلافاصله بخش وسیعی از جامعه را به زیر خط فقر و آستانه فلاکت سوق داده و فرصت‌های شغلی را می‌سوزاند.
دانش‌بنیانی واقعی، نجات از اقتصاد خام‌فروشی است
دکتر مؤمنی با تأکید بر لزوم پالایش مفهومی و کارکردی اقتصاد دانش‌بنیان گفت: آن چیزی که امروز تحت عنوان دانش‌بنیانی دنبال می‌شود، در مواردی متأسفانه با استاندارد‌های علمی آن فاصله دارد و نباید به مجرایی تازه برای توزیع رانت بدل شود. دانش‌بنیانی واقعی یعنی سازوکاری که بتواند ایران را از الگوی سنتی و استعماری «صادرکننده مواد خام و واردکننده کالا‌های ساخته‌شده» رها کند.
وی تأکید کرد: شرط لازم برای بازگشت به ریل توسعه، حاکمیت دانایی و نجات کشور از اسناد صوری و کلی‌گویی‌های بی‌حاصل است. در برنامه‌ریزی‌ها ۵۰۰ هدف کلی می‌نویسند بی‌آنکه به لوازم اجرای حتی یک استراتژی شفاف پایبند باشند. نجات اقتصاد ایران تنها در یک کلام خلاصه می‌شود: «توسعه اشتغال باکیفیت و متکی بر ارتقای تولید فناورانه».
رئیس مؤسسه دین و اقتصاد در پایان با ابراز خرسندی از استمرار روحیه علمی و دغدغه‌مند در بدنه جهاد دانشگاهی خاطرنشان کرد: راه‌اندازی اندیشکده اشتغال دانش‌بنیان می‌تواند گام مهمی در برطرف کردن خلأ‌های معرفتی باشد؛ اما باید توجه داشت که ایجاد اندیشکده تنها «شرط لازم» است. «شرط کافی» زمانی محقق می‌شود که ساختار نهادی و نظام تصمیم‌گیری کشور به نقطه‌ای برسد که در آن، اقتدار علم بر اقتدار پول و رانت پیشی بگیرد.
ضرورت عبور از مدیریت جزیره‌ای در نظام آموزشی
رئیس کمیسیون آموزش، تحقیقات و فناوری مجلس شورای اسلامی با اشاره به ضرورت نگاه کلان به نظام آموزشی کشور، تأکید کرد که آموزش باید مانند یک «زنجیره تأمین یکپارچه» مدیریت شود.
علیرضا منادی سفیدان در جمع پژوهشگران و اندیشه‌ورزان با تبیین رویکرد‌های نوین مدیریتی در حوزه آموزش، اظهار داشت: ما معتقدیم آموزش زیرساخت توسعه کشور است و باید با نگاهی مبتنی بر «تاب‌آوری» و «تأمین یکپارچه»، ایرادات ساختاری نظام فعلی که به‌صورت جزیره‌ای اداره می‌شود را رفع کنیم.
وی گفت: در علم اپیدمیولوژی، برای مواجهه با چالش‌ها سه گام پیشگیری، کنترل و ریشه‌کنی وجود دارد؛ در مدیریت کلان نیز نباید به نقطه‌ای برسیم که به‌جای حل مسئله، از توجیه‌تراشی استفاده کنیم. بلکه باید با اتکا به پژوهش، پیش از وقوع بحران‌ها، راهکار ارائه دهیم.
حلقه‌های چهارگانه زنجیره آموزش
منادی سفیدان در ادامه افزود: زنجیره تأمین آموزش در کشور ما شامل چهار حلقه به‌هم‌پیوسته است؛ از سازمان ملی تعلیم و تربیت کودک برای کودکان صفر تا ۶ سال، تا دوره ۱۲ ساله آموزش و پرورش، دانشگاه‌ها و در نهایت «اکوسیستم نوآوری و اقتصاد دانش‌بنیان» که مقصد نهایی این زنجیره محسوب می‌شود.
وی تصریح کرد: امروز با فعالیت ۱۴ هزار شرکت فناور و ۱۱ هزار شرکت دانش‌بنیان، آموزش عالی کشور پویایی خوبی پیدا کرده است؛ اما همچنان شاهد گسست در حلقه اول و دوم با حلقه نهایی هستیم که باید با یکپارچه‌سازی مدیریت، این شکاف‌ها پر شود.
اصلاح قوانین برای حمایت از زیست‌بوم دانش‌بنیان
رئیس کمیسیون آموزش مجلس با اشاره به اقدامات قانونی این نهاد برای تسهیل این زنجیره، بیان داشت: در قانون «جهش تولید دانش‌بنیان» تلاش کردیم موانع بانکی، بیمه‌ای، بورسی، گمرکی و مالیاتی را برای شرکت‌ها برداریم. وی افزود: از سال ۱۳۸۹ با اصلاح قوانین، اجازه دادیم اساتید دانشگاه بدون موانع اداری، در تأسیس شرکت‌های دانش‌بنیان مشارکت کنند؛ همچنین در ماده ۱۴ قانون جدید، به دانشگاه‌ها مجوز دادیم تا همانند مدل‌های موفق جهانی نظیر دانشگاه MIT، شرکت‌های سرمایه‌گذاری تشکیل دهند.
انتقاد از عدم تحقق کامل برنامه‌های توسعه
منادی سفیدان با انتقاد از عملکرد برنامه‌های توسعه پنج‌ساله، گفت: متأسفانه در برنامه‌های پنجم و ششم توسعه، درصد کمی از اهداف محقق شد و بسیاری از آرزو‌ها در حد کاغذ باقی ماند. وی افزود: ما نباید به برنامه‌هایی که تنها ۳۰ درصد آن محقق می‌شود بسنده کنیم؛ باید با الگوبرداری از کشور‌های پیشرو، مدیریت زنجیره آموزش را تحت فرماندهی واحد قرار دهیم تا از موازی‌کاری‌های سازمانی جلوگیری شود.
ضرورت توجه به بهره‌وری و خروجی‌های پژوهشی
رئیس کمیسیون آموزش، تحقیقات و فناوری مجلس در پایان تأکید کرد: یکی از نکات کلیدی در برنامه‌های پیشرو، تحقق رشد ۸ درصدی اقتصادی است که یک‌سوم آن باید از محل بهره‌وری تأمین شود. وی گفت: شرکت‌های دانش‌بنیان پرچمدار اصلی بهره‌وری هستند و اندیشکده‌ها باید برای ارتقای این شاخص، راه‌حل‌های علمی ارائه دهند. وی افزود: انتظار ما از پژوهشگران این است که یافته‌های خود را در قالب گزارش‌های کوتاه و کاربردی به دست مسئولان برسانند تا این دانش به ابزاری برای تغییر مسیر و ارتقای مدیریتی کشور تبدیل شود.
بازار کار ایران در لبه تغییر ساختار نسلی و بحران نیروی انسانی است
سید مالک حسینی، معاون توسعه کارآفرینی و اشتغال وزارت تعاون، کار و رفاه اجتماعی در نشست تخصصی بررسی بازار کار و تحولات اشتغال، با اشاره به همگرایی کم‌سابقه روند‌های بازار کار ایران با تحولات جهانی، تأکید کرد که پیری جمعیت، تغییر زیست نسلی و رشد پدیده فریلنسری، بازتعریف بنیادین ساختار اشتغال در کشور را اجتناب‌ناپذیر کرده است.
معاون توسعه کارآفرینی و اشتغال وزارت کار در این نشست، با اشاره به کارکرد بنیادین اندیشکده‌ها در سیاست‌گذاری واقع‌بینانه اظهار داشت: اصولاً با تغییر نسلی، شاهد تغییر ساختاری عمیقی در بازار کار هستیم. برخلاف سده‌های گذشته، امروز رفتار بازار کار ایران به شکل کم‌سابقه‌ای به الگوهای اقتصاد‌های پیشرو دنیا نزدیک شده است که این همگرایی در کنار فرصت‌ها، در صورت انفعال ساختارهای تصمیم‌گیری به یک تهدید جدی تبدیل می‌شود.
جهش اقتصاد خوداشتغالی و چالش در روابط کارگر و کارفرما
وی با اشاره به تحولات بین‌المللی در حوزه روابط کاری افزود: برآورد‌های جهانی نشان می‌دهد که سهم فریلنسری (آزادکاری) و کسب‌وکار‌های تک‌نفره با سرعت بالایی در حال رشد است؛ به‌گونه‌ای که پیش‌بینی می‌شود تا سال ۲۰۳۰ میلادی، بخش عمده‌ای از بازار کار جهانی تحت سیطره مدل‌های فریلنسری و «تولید بدون کارخانه» قرار گیرد. نسل جدید تمایل دارد سهم بیشتری از زمان و کیفیت زندگی را در اختیار داشته باشد و به‌همین دلیل روابط سنتی کارگر و کارفرما دستخوش چالش‌های جدی شده است.
بحران نیروی کار و بسته شدن پنجره جمعیتی
حسینی با هشدار نسبت به عواقب بحران جمعیت در کشور گفت: اضافه شدن مسئله بسته شدن پنجره جمعیتی به تحولات نسلی، وضعیت بسیار دغدغه‌آمیزی را رقم زده است. هم‌اکنون در برخی حوزه‌ها نظیر حمل‌ونقل و رانندگان ترانزیت، یا حتی رده‌های مهارتی خدماتی، با پدیده «مشاغل بدون متقاضی» روبه‌رو هستیم؛ درحالی‌که بیش از ۱۵۰ هزار فرصت شغلی بلاتصدی وجود دارد، نسل جدید به‌دلیل شکاف مزدی و جست‌وجوی هویت کاری مستقل، تمایلی به ورود به این مشاغل ندارد.
وی افزود: ایران در دهه‌های آینده به یکی از کهنسال‌ترین کشور‌های منطقه و جهان تبدیل می‌شود و برای جبران خلأ نیروی کار در یک دهه پیشرو، عملاً تنها سه مسیر وجود دارد: واردات نیروی کار خارجی، بهره‌گیری حداکثری از فناوری و اتوماسیون هوشمند، یا افزایش معنادار نرخ مشارکت اقتصادی زنان که هم‌اکنون حدود ۱۳ درصد است.
ضرورت عبور از روزمرگی و نگاه به آینده
معاون وزیر تعاون، کار و رفاه اجتماعی با انتقاد از حاکمیت نگاه کوتاه‌مدت بر تصمیم‌گیری‌ها تصریح کرد: متأسفانه ساختار اجرایی کشور همیشه زیر فشار پاسخ‌گویی به مسائل روزمره قرار دارد و فرصت آینده‌پژوهی را از دست می‌دهد؛ درحالی‌که ما باید شهامت تصمیم‌گیری درباره مسائلی را داشته باشیم که ثمره آن فراتر از دوره‌های مدیریتی ظاهر می‌شود. جای خالی مطالعات ساختاری و فقر ادبیات پژوهشی در نهاد دانشگاه، ضرورت نقش‌آفرینی اندیشکده‌ها را بیش از گذشته آشکار ساخته است.
پیشنهاد اتصال علوم انسانی به بازار‌های نوین و تخصصی
سید مالک حسینی در بخش پایانی سخنان خود با ارائه پیشنهادی عملیاتی به اندیشکده‌ها عنوان کرد: هم‌اکنون تعداد فارغ‌التحصیلان رشته‌های علوم انسانی با مجموع سایر حوزه‌ها برابری می‌کند، اما بازار کار آنها همچنان به مراکز آموزشی، پژوهشی یا ساختار اداری دولتی محدود مانده است. وی افزود: ما باید به سمت تنوع‌بخشی به مشاغل علوم انسانی با مقیاس‌های چابک و تخصصی حرکت کنیم؛ برای نمونه، توسعه مطالعات اقتصاد بین‌الملل تخصصی برای بازار‌های هدف مشخص و پیوند رشته‌هایی، چون تاریخ و جامعه‌شناسی به اقتصادِ حوزه‌های ویژه.
وی تأکید کرد: تدوین فهرستی جامع از مشاغل نوین و بین‌رشته‌ای برای فارغ‌التحصیلان علوم انسانی با استفاده از الگوهای موفق جهانی، طرحی نجات‌بخش است که نهاد علم و اندیشکده‌ها می‌توانند آن را به عنوان پشتوانه‌ای دقیق برای تصمیم‌سازی در اختیار حوزه اجرا قرار دهند.
اسناد بالادستی نیازمند «برنامه عملیاتی» و نقشه‌راه تفکیک‌شده‌اند
ناصرعباسی مدیر کل سرمایه گذاری و اشتغال وزارت کشور در نشست تخصصی حوزه اشتغال و تولید، با انتقاد از کلی‌گویی در نظام برنامه‌ریزی، از عدم تحقق اهداف برنامه‌های توسعه به‌دلیل فقدان «اکشن‌پلن» (برنامه عملیاتی) سخن گفت و از آمادگی شبکه حاکمیتی وزارت کشور برای پیوند با توان علمی جهاد دانشگاهی جهت توسعه زنجیره‌های ارزش و قطع وابستگی وارداتی خبر داد.
عباسی با گرامیداشت یاد و نام رئیس‌جمهور شهید و تأکید بر توصیه‌های مکرر ایشان در زمینه اقتصاد دانش‌بنیان، اظهار داشت: یکی از آسیب‌های اساسی نظام برنامه‌ریزی در کشور این است که همواره در سطح کلی‌گویی متوقف مانده‌ایم. وقتی گفته می‌شود درصد پایینی از احکام برنامه ششم یا اسناد توسعه محقق شده، ریشه آن در نبود «برنامه اقدام عملیاتی» (Action Plan) است؛ مشخص نیست در هر استان و شهرستان، چه دستگاهی دقیقاً چه مأموریتی با چه کیفیتی و در چه بازه زمانی بر عهده دارد.
وی گفت: سند چشم‌انداز ۱۴۰۴ نیز دچار همین چالش شد؛ نه برای یک فرمانداری در استانی دوردست مشخص بود چه سهمی در این سند دارد و نه برای واحد استانی جهاد دانشگاهی نقشی شفاف تعریف شده بود. اگر برای قانون برنامه هفتم توسعه برنامه‌های اقدام ریز و عملیاتی تدوین نشود، سرنوشت اسناد گذشته تکرار خواهد شد.
تولید کور در برابر تولید مبتنی بر کشش بازار
وی با تأکید بر اینکه مشکل دیگر کشور فقدان «اراده مشترک و هم‌افزایی ساختاری» است، افزود: متأسفانه در کشور ما ابتدا کالا بدون سنجش دقیق بازار تولید می‌شود و سپس به دنبال مشتری می‌گردیم؛ درحالی‌که منطق جهانی برعکس است و ابتدا کشش، رقابت‌پذیری و نیاز بازار سنجیده می‌شود. برای برون‌رفت از این چالش، باید سند نقشه راه تولید کالا و توسعه زنجیره‌های ارزش به‌تفکیک جغرافیا، منابع و مجریان تدوین شود تا به گفتمان غالب تبدیل گردد.
اعلام آمادگی وزارت کشور برای پیوند ظرفیت استانداری‌ها و دهیاری‌ها با جهاد دانشگاهی
این مقام مسئول در ادامه تصریح کرد: پیشنهاد ما این است که محوریت اصلی، «تولید دانش‌بنیان» تعریف شود؛ چراکه اشتغال دانش‌بنیان خود زاییده تولید دانش‌بنیان است. وزارت کشور از سطوح عالی استانداری‌ها و فرمانداری‌ها تا بخشداری‌ها و حتی دهیاران و شورا‌های سراسر کشور، بازوی اجرایی گسترده‌ای دارد و آمادگی کامل داریم تا این شبکه مویرگی را در خدمت یافته‌های علمی و مأموریت‌های جهاد دانشگاهی برای هدایت شغلی و احیای زنجیره‌ها قرار دهیم.
عباسی با ذکر یک نمونه موفق میدانی افزود: برای مثال در استان سیستان و بلوچستان، جهاد دانشگاهی بر روی کشت و فرآوری گیاه گوار (تولید صمغ یا پودر گوارگام) ورود کرد؛ محصولی که در صنایع نساجی، نفت، گاز و مواد غذایی کاربرد حیاتی دارد و هم‌اکنون به صورت ۱۰۰ درصد وارداتی است. ورود نهاد علم به چنین نقاطی، دقیقاً همان تولید و اشتغال دانش‌بنیانی است که کشور را از وابستگی نجات می‌دهد.
شناسایی حدود ۱۲ هزار قلم کالا و تجهیزات وارداتی برای بومی‌سازی
مدیر کل سرمایه گذاری و اشتغال وزارت کشوربا ارائه آماری از طرح میدانی این وزارتخانه برای قطع حلقه‌های وابستگی صنعتی گفت: بر اساس بررسی‌های صورت‌گرفته از طریق استانداری‌ها، ۱۵۹۹ واحد تولیدی نیازمند واردات مواد اولیه و تجهیزات شناسایی شدند که در مجموع شامل ۱۱ هزار و ۷۹۴ نوع قلم کالا (شامل ۶۳۶۹ مورد مواد اولیه و ۵۴۲۵ قلم تجهیزات) است.
وی ادامه داد: بر اساس نتایج این پایش، ۵۹۴ قلم از این اقلام دارای مشابه داخلی هستند، ۵۲۵ مورد توسط خود بنگاه‌ها قابلیت ساخت دارند و ۱۴۵۹ قلم نیز توسط سایر بنگاه‌های اقتصادی داخلی امکان تولید دارند. همچنین ۱۱۳۹ شخصیت حقیقی و حقوقی اعم از شرکت‌های دانش‌بنیان و نوآوران جهت تأمین این اقلام شناسایی شده‌اند که وزارت کشور آماده است این اطلاعات را در قالب یک طرح مشترک با جهاد دانشگاهی جهت تدوین فرآیند بومی‌سازی استانی به اشتراک بگذارد.
خروج سالانه ۳۰ میلیون دلار ارز برای واردات نخ ابریشم
وی در پایان سخنان خود با اشاره به آسیب‌پذیری زنجیره‌های ارزش سنتی خاطرنشان کرد: کشوری که روزگاری مبدأ جاده ابریشم بوده، امروز سالانه حدود ۳۰ میلیون دلار ارز نفتی را صرف واردات نخ ابریشم از چین می‌کند. وی تأکید کرد: برآورد‌های ما نشان می‌دهد چنانچه هماهنگی بین‌بخشی میان وزارت جهاد کشاورزی، وزارت کشور، وزارت کار و مراکز علمی شکل بگیرد، می‌توان ظرف تنها دو سال، وابستگی ۳۰ میلیون دلاری در زنجیره ارزش ابریشم را به صفر رساند و نیاز داخلی را تماماً در کشور پوشش داد.
افتتاح رسمی اندیشکده اشتغال دانش‌بنیان با حضور مسئولان عالی‌رتبه و چهره‌های علمی
در بخش پایانی این نشست، «اندیشکده اشتغال دانش‌بنیان جهاددانشگاهی» با حضور مدیران ارشد، اساتید برجسته، نمایندگان مجلس و جمعی از صاحب‌نظران و همراهان زیست‌بوم علم و فناوری کشور به‌صورت رسمی افتتاح شد و آغاز به کار کرد.
در آیین رونمایی و افتتاح رسمی این اندیشکده، دکتر علی منتظری (رئیس جهاددانشگاهی)، دکتر عبدالحمید احمدی (قائم‌مقام رئیس جهاددانشگاهی)، دکتر حمید صابر فرزام (رئیس سازمان تجاری‌سازی فناوری و اشتغال دانش‌بنیان - ستفا)، دکتر فرشاد مؤمنی (استاد اقتصاد دانشگاه علامه طباطبایی و عضو شورای راهبری اندیشکده)، دکتر علیرضا منادی سفیدان (رئیس کمیسیون آموزش، تحقیقات و فناوری مجلس شورای اسلامی)، سید مالک حسینی (معاون توسعه کارآفرینی و اشتغال وزارت تعاون، کار و رفاه اجتماعی)، ناصر عباسی (مدیرکل سرمایه‌گذاری و اشتغال وزارت کشور) و جمعی از نمایندگان مجلس، معاونان وزرا، پژوهشگران، مدیران ستادی و اساتید دانشگاهی حضور داشتند و بر حمایت همه‌جانبه از خروجی‌های سیاستی و پژوهشی این اندیشکده جهت هدایت بازار کار و ارتقای زیست‌بوم اشتغال دانش‌بنیان تأکید کردند.
آگهی استخدام
مطالب بیشتر
ارسال نظرات