تازه ها
در یادداشتی از مدیرکل دفتر برنامه‌ریزی و تألیف کتاب‌های درسی فنی‌وحرفه‌ای و کاردانش تبیین شد
آموزش مهارت برای کار، تولید فناوری برای آبادانی زمین و تربیت نیروی انسانی برای عزت و پیشرفت ایران
مدیرکل دفتر برنامه‌ریزی و تألیف کتاب‌های درسی فنی‌وحرفه‌ای و کاردانش سازمان پژوهش و برنامه‌ریزی آموزشی، در یادداشتی با تأکید بر ضرورت توجه به مبانی دینی، ارزش‌های فرهنگی و نیاز‌های راهبردی کشور در برنامه‌ریزی درسی آموزش‌های فنی و حرفه‌ای، رویکرد «عزت‌مداری و آبادگری زمین» را مسیری برای پیوند میان مهارت‌آموزی، تولید فناوری، مسئولیت‌پذیری و پیشرفت کشور معرفی کرده است.
به گزارش بازارکار به نقل از روابط عمومی و امور بین‌الملل سازمان پژوهش و برنامه‌ریزی آموزشی؛ حسن آقابابایی مدیرکل دفتر برنامه‌ریزی و تألیف کتاب‌های درسی فنی‌وحرفه‌ای و کاردانش سازمان پژوهش و برنامه‌ریزی آموزشی در یادداشتی با عنوان «آموزش‌های فنی و حرفه‌ای؛ از مهارت‌آموزی تا آبادگری زمین» به تبیین ضرورت اتخاذ رویکردی دینی، ارزشی و راهبردی در برنامه‌ریزی درسی آموزش‌های فنی و حرفه‌ای پرداخته است.
چرا برنامه‌ریزی درسی این حوزه به رویکردی دینی، ارزشی و راهبردی نیاز دارد؟
آموزش‌های فنی و حرفه‌ای و مهارت‌آموزی، صرفاً مسیری برای ورود به بازار کار نیستند؛ بلکه می‌توانند زمینه‌ساز تولید، نوآوری، حل مسائل جامعه، تقویت استقلال اقتصادی و تربیت نسلی توانمند و مسئولیت‌پذیر باشند. تحقق این ظرفیت‌ها، به پاسخ‌گویی به پرسشی اساسی وابسته است: نظام آموزشی کشور، مهارت و فناوری را با چه هدفی پرورش می‌دهد و قرار است این توانمندی‌ها در خدمت کدام ارزش‌ها و نیاز‌ها قرار گیرند؟
پاسخ به این پرسش، به‌ویژه در برنامه‌ریزی درسی آموزش‌های فنی و حرفه‌ای، اهمیت فراوانی دارد. برنامه درسی تنها مجموعه‌ای از دانش‌ها و مهارت‌های شغلی نیست؛ بلکه تصویری از انسان مطلوب، کار ارزشمند و آینده مورد انتظار جامعه را نیز در خود جای می‌دهد. ازاین‌رو، در ایران اسلامی، توجه به مبانی دینی و فرهنگی و نیاز‌های راهبردی کشور باید در کنار دانش تخصصی و تحولات فناوری، جایگاهی روشن در تعیین جهت‌گیری این آموزش‌ها داشته باشد.
عزت‌مداری و آبادگری زمین
در ادبیات آموزش و تربیت فنی و حرفه‌ای، رویکرد‌های گوناگونی برای تبیین اهداف و برنامه‌ریزی درسی مطرح شده‌اند. رویکرد سرمایه انسانی بر تربیت نیروی کار ماهر، افزایش بهره‌وری و ارتقای توان تولید تأکید دارد. رویکرد توسعه پایدار، ارتباط آموزش و کار را با اقتصاد، جامعه و محیط‌زیست بررسی می‌کند و بر بهره‌برداری مسئولانه از منابع و توجه به نسل‌های آینده تأکید می‌ورزد. رویکرد توانمندسازی و عدالت اجتماعی نیز آموزش را صرفاً وسیله‌ای برای اشتغال نمی‌داند، بلکه آن را عاملی برای گسترش فرصت‌های واقعی افراد، کاهش محرومیت و مشارکت مؤثر در جامعه به شمار می‌آورد.
هر یک از این رویکردها، بخشی مهم از مأموریت آموزش‌های فنی و حرفه‌ای را روشن می‌کنند. بااین‌حال، برنامه‌ریزی درسی در ایران باید شرایط بومی، مبانی اعتقادی، ارزش‌های جامعه و نیاز‌های بلندمدت کشور را نیز در نظر بگیرد. بر همین اساس، در مطالعه «رویکرد‌های برنامه‌ریزی درسی در حوزه آموزش و تربیت فنی، حرفه‌ای و مهارت‌آموزی»، رویکرد چهارمی با عنوان «عزت‌مداری و آبادگری زمین» برای این حوزه در ایران مطرح شده است؛ رویکردی که می‌تواند میان مهارت‌آموزی، مسئولیت دینی، تولید فناوری و پیشرفت کشور پیوند برقرار کند.
آبادگری زمین؛ مسئولیتی فراتر از بهره‌برداری از منابع
یکی از مبانی قرآنی این رویکرد، آیه ۶۱ سوره هود است. در این آیه، حضرت صالح علیه‌السلام به قوم خود یادآوری می‌کند: «هُوَ أَنْشَأَکُمْ مِنَ الْأَرْضِ وَاسْتَعْمَرَکُمْ فِیهَا»، یعنی خداوند شما را از زمین پدید آورد و آبادانی آن را به شما سپرد.
عبارت «وَاسْتَعْمَرَکُمْ فِیهَا» در تفاسیر، با معانی‌ای همچون فراهم کردن امکان آبادانی زمین، گماردن انسان به عمران آن و درخواست آباد کردن زمین تبیین شده است. در تفسیر مجمع‌البیان، از جمله مصادیق این معنا، ساختن مسکن، کشاورزی و غرس درختان دانسته شده است. در تفسیر المیزان نیز عمران به تغییری در وضعیت زمین اشاره دارد که امکان بهره‌مندی از منافع آن را فراهم می‌کند؛ مانند آماده‌سازی زمین برای کشت یا ساخت خانه برای سکونت.
بر پایه این برداشت‌ها، آبادگری زمین را نمی‌توان صرفاً به سکونت در زمین یا استفاده از منابع طبیعی محدود کرد. آبادانی مستلزم شناخت ظرفیت‌ها، تلاش هدفمند، تولید و فراهم کردن امکاناتی است که نیاز‌های زندگی انسان و جامعه را برطرف می‌کنند. در عین حال، آبادانی با تخریب منابع و آلوده کردن محیط‌زیست سازگار نیست؛ زیرا بهره‌برداری سودمند از زمین باید امکان تداوم زندگی و استفاده مسئولانه از منابع را نیز حفظ کند.
در جهان امروز، تحقق چنین مسئولیتی به دانش و فناوری وابستگی جدی دارد. انسان با اتکا به عقل، خلاقیت و مهارت می‌تواند مواد اولیه و ظرفیت‌های طبیعی را به محصولات، ابزار‌ها و خدماتی تبدیل کند که زندگی فردی و اجتماعی را بهبود می‌بخشند. بنابراین، قویت یادگیری پروژه‌محور و تجربه‌های عملی طراحی و ساخت؛ توجه به ظرفیت‌ها و نیاز‌های واقعی هر منطقه؛ به‌روزرسانی تجهیزات و روش‌های آموزشی متناسب با فناوری‌های نو؛ و سنجش توانایی هنرجو در حل مسئله، تولید محصول باکیفیت، رعایت ایمنی، استفاده خردمندانه از منابع و ارائه راه‌حل‌های خلاقانه.
برنامه درسی مطلوب در این چارچوب، برنامه‌ای نیست که صرفاً نیاز امروز بازار کار را پاسخ دهد؛ بلکه باید توان یادگیری مستمر، سازگاری با تحولات فناوری و مشارکت در حل مسائل آینده را نیز پرورش دهد. چنین برنامه‌ای، ضمن توجه به اشتغال و بهره‌وری، از جهت‌گیری ارزشی و دینی خود نیز آگاه است و فناوری را نه هدفی مستقل، بلکه ابزاری برای تحقق اهداف انسانی و اجتماعی می‌داند.
آموزش مهارت برای کار، تولید فناوری برای آبادانی زمین و تربیت نیروی انسانی برای عزت و پیشرفت ایران
رویکرد «عزت‌مداری و آبادگری زمین» پیشنهادی برای پیوند دادن آموزش‌های فنی و حرفه‌ای با مبانی دینی، نیاز‌های بومی و اولویت‌های راهبردی کشور است. آیه ۶۱ سوره هود، در کنار تبیین‌های تفسیری آن، زمینه‌ای برای اندیشیدن به مسئولیت انسان در آبادانی زمین فراهم می‌کند؛ مسئولیتی که در دنیای امروز بدون علم، مهارت و فناوری قابل تحقق نیست.
ازاین‌رو، آموزش‌های فنی و مهارتی در جمهوری اسلامی ایران باید افزون بر تربیت نیروی انسانی ماهر، در پرورش انسان متخصص، خلاق، متعهد و مسئولیت‌پذیر نیز نقش‌آفرین باشند؛ انسانی که بتواند با بهره‌گیری درست از منابع، تولید فناوری، توسعه کشاورزی و صنعت و رفع نیاز‌های جامعه، در آبادانی کشور و تقویت اقتصاد مقاومتی سهم داشته باشد. این جهت‌گیری می‌تواند به برنامه‌ریزی درسی معنا و مقصدی روشن‌تر ببخشد: آموزش مهارت برای کار، تولید فناوری برای آبادانی زمین و تربیت نیروی انسانی برای عزت و پیشرفت ایران.
آگهی استخدام
مطالب بیشتر
ارسال نظرات