پیشرفت در وضعیت کارگران خانگی؛ با این حال، کار غیررسمی همچنان گسترده است

به گزارش بازارکار از موسسه کار و تامین اجتماعی، پانزده سال پس از تصویب «مقاوله نامه کارگران خانگی» (شماره ۱۸۹) در سال ۲۰۱۱، برآورد‌های جدید سازمان بین‌المللی کار نشان می‌دهد که در بسیاری از کشورها، کار غیررسمی در میان کارگران خانگی کاهش یافته است. با این حال، بیش از چهار نفر از هر پنج کارگر خانگی در جهان همچنان به‌صورت غیررسمی کار می‌کنند و اغلب از حمایت‌های مؤثر کاری و اجتماعی نیز بی‌بهره می‌باشند.

پانزده سال پس از تصویب «مقاوله نامه کارگران خانگی» (شماره ۱۸۹) در سال ۲۰۱۱، برآورد‌های جدید سازمان بین‌المللی کار نشان می‌دهد که در بسیاری از کشورها، کار غیررسمی در میان کارگران خانگی کاهش یافته است. با این حال، بیش از چهار نفر از هر پنج کارگر خانگی در جهان همچنان به‌صورت غیررسمی کار می‌کنند و اغلب از حمایت‌های مؤثر کاری و اجتماعی نیز بی‌بهره می‌باشند.

بر اساس گزارش آماری سازمان بین المللی کار تحت عنوان «وضعیت کار خانگی در سال ۲۰۲۵: ۱۵ سال پس از مقاوله نامه شماره ۱۸۹»، تخمین زده می‌شود که ۸۰ میلیون نفر در سراسر جهان (با سن ۱۵ سال و بالاتر) به عنوان کارگر خانگی مشغول به کار باشند؛ این رقم نسبت به ۷۵.۶ میلیون نفر در سال ۲۰۱۹، افزایش یافته است.

با این وجود، سهم کار خانگی از کل اشتغال نسبتاً ثابت مانده است (۲.۲ درصد از کل اشتغال و ۴.۴ درصد از کل کارکنان). این امر نشان می‌دهد که افزایش جهانیِ تعداد کارگران خانگی، صرفاً گسترشِ ویژه کار خانگی در مقایسه با سایر مشاغل نبوده و عمدتاً بازتاب‌دهنده رشد کلی اشتغال در مناطق خاصی از جهان می‌باشد.

با وجود پیشرفت‌ها، کار غیررسمی همچنان فراگیر است. در ۹۱ کشور از ۱۴۰ کشوری که داده‌های قابل‌مقایسه‌ای برای سال‌های ۲۰۱۹ (زمان ارائه برآورد‌های قبلی سازمان بین المللی کار) و ۲۰۲۵ دارند، میزان کار غیررسمی در بخش کار خانگی کاهش یافته یا ثابت مانده است. این کشور‌ها نزدیک به ۷۰ درصد از کل کارگران خانگی جهان را در خود جای داده‌اند. در ۴۹ کشور دیگر که حدود ۳۰ درصد از کارگران خانگی را شامل می‌شوند، نسبت کار غیررسمی افزایش یافته است.

علی‌رغم این پیشرفت‌ها، حدود ۶۶.۵ میلیون کارگر خانگی — معادل ۸۳.۱ درصد از نیروی کار خانگی در سطح جهان — همچنان در وضعیت اشتغال غیررسمی به سر می‌برند (۵.۱ میلیون نفر بیشتر از سال ۲۰۱۹) و فاقد حمایت‌های مؤثر کاری و اجتماعی هستند.

این آمار جهانی بیش از آنکه نشان‌دهنده وخامت گسترده شرایط کاری در این بخش باشد، بیانگر تمرکز فزاینده کارگران خانگی در کشور‌هایی است که نرخ کار غیررسمی در آنها همچنان به‌طور پایدار بالا باقی مانده است. منطقه آسیا و اقیانوسیه میزبان ۴۰.۲ میلیون کارگر خانگی است که تقریباً نیمی از کل تعداد آنها در سطح جهان را تشکیل می‌دهند. آفریقا بیشترین افزایش را بین سال‌های ۲۰۱۹ تا ۲۰۲۵ تجربه کرده و ۴.۲ میلیون نفر به تعداد کارگران خانگی در این منطقه افزوده شده است. ۹۳.۳ درصد از کارگران خانگی در آفریقا در بخش غیررسمی (بدون پوشش قانونی و حمایتی) مشغول به کار هستند؛ وضعیتی که در کشور‌های عربی تقریباً شامل همه کارگران خانگی می‌شود. اروپا و آسیای مرکزی کمترین نرخ کار غیررسمی را در میان مناطق مختلف دارند، با این حال، بیش از یک‌سوم کارگران خانگی در این مناطق همچنان به صورت غیررسمی کار می‌کنند. قاره آمریکا نیز همچنان منطقه‌ای است که بیشترین سهم از نیروی کار آن را زنان تشکیل می‌دهند.

کارگران خانگی خدمات ضروری را به خانوار‌ها ارائه می‌دهند، از جمله نظافت، آشپزی و مراقبت از کودکان، سالمندان و افراد دارای معلولیت. با این وجود، سهم و ارزش کار آنها همچنان نادیده گرفته می‌شود یا کمتر از حد واقعی ارزیابی می‌گردد. برآورد‌های جدید، تداوم نابرابری‌ها را تأیید می‌کنند. کارگران خانگی به‌طور میانگین تنها ۵۳.۳ درصد از متوسط ​​دستمزد ماهانه سایر کارکنان را دریافت می‌کنند. وضعیت کارگران خانگیِ شاغل در بخش غیررسمی حتی بدتر است و آنها تنها ۴۸.۷ درصد از این میزان را کسب می‌کنند.

این آمار نشان می‌دهد که شکاف نسبی دستمزد از سال ۲۰۱۹ - زمانی که کارگران خانگی ۵۶.۴ درصد از متوسط ​​دستمزد ماهانه سایر کارکنان را دریافت می‌کردند - افزایش یافته است. البته این لزوماً به معنای کاهش دستمزد کارگران خانگی نیست؛ در بسیاری از کشور‌ها دستمزد آنها افزایش یافته، اما این افزایش کندتر از سایر کارکنان بوده است. همچنین، افزایش سهم کشور‌هایی که نیروی کار خانگی پرشماری دارند و در آنها شکاف دستمزدی گسترده‌تر است، بر میانگین جهانی تأثیر گذاشته است.

ساعات کاری طولانی نیز همچنان شایع است: ۳۵.۲ درصد از کارگران خانگی دست‌کم ۴۹ ساعت در هفته کار می‌کنند که ۱۴.۶ درصد از آنها ۶۰ ساعت یا بیشتر مشغول کار هستند. در عین حال، احتمال اینکه کارگران خانگی نسبت به سایر کارکنان ساعات کاری بسیار کوتاهی داشته باشند نیز بیشتر است؛ وضعیتی که می‌تواند نشان‌دهنده «اشتغال ناقص» (کم‌کاری) یا پراکندگی کار فرد در چندین خانوار مختلف باشد.

زنان با محرومیت‌های به‌مراتب شدیدتری رو‌به‌رو هستند. آنها ۷۷.۲ درصد از کل کارگران خانگی در جهان را تشکیل می‌دهند و به‌طور نامتناسبی در مشاغل مربوط به نظافت و مراقبت مستقیم متمرکز شده‌اند. زنان کارگر خانگی به‌طور میانگین تنها ۴۸ درصد از دستمزد ماهانه سایر کارکنان را دریافت می‌کنند، در حالی که این رقم برای مردانِ شاغل در این حوزه ۶۵.۸ درصد است.

پاتریک بلسر، رئیس بخش کار غیررسمی در سازمان بین‌المللی کار، گفته است: «پیشرفت در بسیاری از کشور‌ها نشان می‌دهد که تغییر امکان‌پذیر است. اما با توجه به اینکه بیش از ۶۶ میلیون کارگر خانگی هنوز در مشاغل غیررسمی مشغول به کار هستند و دستمزد آنها نسبت به سایر کارمندان بسیار پایین‌تر است، باید اقدامات بسیار بیشتری انجام شود. ما نمی‌توانیم ادعا کنیم که برای مراقبت ارزش قائل هستیم، در حالی که افرادی را که آن را ارائه می‌دهند، کم‌ارزش می‌دانیم. ما باید حقوق مندرج در مقاوله نامه شماره ۱۸۹ سازمان بین‌المللی کار را به واقعیت تبدیل کنیم و دستمزد منصفانه، امنیت اجتماعی، شرایط کاری شایسته و حمایت مؤثر را برای همه کارگران خانگی تضمین کنیم».

سازمان بین‌المللی کار خواستار تلاش‌های بیشتر برای اجرای مقاوله نامه شماره ۱۸۹ و توصیه‌نامه شماره ۲۰۱، از جمله از طریق استراتژی‌های رسمی‌سازی هدفمند، ثبت نام قابل دسترس و حمایت اجتماعی؛ حداقل دستمزد مؤثر و پیشرفت به سمت دستمزد‌های معیشتی؛ حمایت از زمان کار؛ سرمایه‌گذاری در مشاغل مراقبتی شایسته؛ به رسمیت شناختن مهارت‌ها؛ رعایت و اجرای قوی‌تر؛ و گفتگوی اجتماعی و چانه‌زنی جمعی است.

مهاجرت، تحول دیجیتال و سایر تغییرات، همزمان با تغییرات جمعیتی، دنیای کار را تغییر شکل داده و نیاز‌های مراقبتی را اقزایش داده‌اند. بنابراین، تضمین کار شایسته برای کارگران خانگی به طور فزاینده‌ای برای دستیابی به برابری جنسیتی، ایجاد سیستم‌های مراقبت پایدار و پیشبرد عدالت اجتماعی اهمیت پیدا کرده‌اند.

متن کامل این گزارش آماری را می‌توانید در وب سایت زیر مشاهده کنید:

https://www.ilo.org/sites/default/files/۲۰۲۶-۱۰/The%۲۰state%۲۰of%۲۰domestic%۲۰work%۲۰in%۲۰۲۰۲۵.pdf