دانشجویان چطور برای خود فرصت شغلی ایجاد کنند؟

به گزارش بازارکارحسین باغگلی در گفت‌و‌گو با ایسنا در رابطه با عامل موفقیت دانشجویان پس از تحصیل، اظهار کرد: بسیاری از دانشجویان تصور می‌کنند دانشگاه صرفاً محلی برای انجام فعالیت‌هایی است که به دریافت مدرک تحصیلی منجر می‌شود و عامل موفقیت آنها در زندگی آینده نیز همین مدرک تحصیلی است؛ اما بر اساس پژوهش‌های به‌دست‌آمده طی دو سه سال اخیر که با بررسی تعداد قابل توجهی از فارغ‌التحصیلان دانشگاه‌های استان خراسان رضوی انجام شده است، مدرک تحصیلی، معدل، محل تحصیل و موارد مشابه، عوامل کلیدی و تعیین‌کننده برای یافتن شغل نبوده‌اند، بلکه توانایی افراد در برقراری ارتباط مؤثر، آشنایی آنها با فضا‌های کاری، آشنایی قبلی با محیط‌های حرفه‌ای، قدرت انطباق با شرایط و محیط‌های جدید و همچنین میزان خلاقیت آنها در امور محول شده یا در آزمون‌های مختلف، از عوامل مؤثر در موفقیت دانشجویان بوده است.

عضو هیئت علمی گروه علوم تربیتی دانشگاه فردوسی مشهد ادامه داد: دانشجویانی می‌توانند از مدرک علمی خود بهره بگیرند که مهارت‌ها و ویژگی‌هایی مانند خلاقیت، ریسک‌پذیری، جرأت‌مندی برای ورود به عرصه‌های جدید، توانایی برقراری ارتباط مؤثر با دیگران، شناخت جامعه و مسائل واقعی و نیز توانایی تولید و ارائه ایده‌های نو در حوزه‌های کاری مختلف را در خود پرورش داده باشند. این دانشجویان در ادامه مسیر زندگی پس از دانشگاه موفق خواهند بود و میزان موفقیت آنها در زندگی به میزان موفقیت در این زمینه‌ها وابسته است.

دانشگاه فرصتی برای تقویت مهارت‌های نرم دانشجویان است

وی با اشاره به نقش دانشگاه در تقویت و پرورش مهارت‌های مورد نیاز دانشجو و اینکه تا چه اندازه این مهارت‌ها و ویژگی‌ها در قالب محتوای رسمی آموزشی ارائه شده است، تصریح کرد: واقعیت این است که پرورش مهارت‌هایی، چون حل مسئله، تفکر انتقادی، کار تیمی و مهارت‌های ارتباطی و سایر این دست مهارت‌ها، چندان در آموزش رسمی دانشگاه‌ها مورد توجه نبوده است، زیرا دانشگاه به عنوان نهادی تخصصی، بیشتر بر آموزش‌های مرتبط با حوزه‌های تخصصی در هر رشته تمرکز داشته و کمتر به این موضوعات پرداخته است.

باغگلی با تأکید بر نقش دانشگاه در فراهم کردن فرصت برای رشد این توانمندی، خاطرنشان کرد: دانشگاه فرصت‌های بسیار متعددی برای پرورش این مهارت‌ها در اختیار دانشجویان قرار می‌دهد. تمام فعالیت‌هایی که در حوزه‌های فرهنگی، اجتماعی، علمی، سیاسی، هنری و سایر عرصه‌های دانشجویی تعریف می‌شوند، از جمله کانون‌ها و تشکل‌های مختلف، بستر‌هایی را برای فعالیت دانشجویان فراهم می‌کنند تا بتوانند گروه تشکیل دهند، برنامه اجرا کنند و تجربه‌های گوناگون کسب نمایند.

این استاد دانشگاه با اشاره به فراهم بودن فرصت و زمینه در دانشگاه برای دانشجویانی که تمایل به توسعه‌ی چنین مهارت‌ها و ظرفیت‌هایی دارند، بیان کرد: ظرفیت توسعه مهارت‌ها در دانشگاه بسیار گسترده است، اما در سال‌های اخیر و در میان نسل‌های جدید دانشجویان، علاقه‌مندی به حضور در چنین عرصه‌هایی به شکل معناداری کاهش یافته است و بررسی علل این کاهش مشارکت اجتماعی دانشجویان خود نیازمند مطالعه‌ای مستقل است.

آیا مدرک تحصیلی صرف برای موفقیت دانشجویان در جامعه کافی است؟

توجه نظام دانشگاهی به سازوکار‌های ارتقای اعضای هیئت علمی عامل کاهش مشارکت اجتماعی دانشجویان است

وی با تأکید بر معطوف شدن توجه اساتید دانشگاه‌ها به پژوهش و کاهش توجه آنها نسبت به فرآیند آموزش (به دلیل توجه نظام دانشگاهی امروز به سازوکار‌های ارتقای اعضای هیئت علمی)، تصریح کرد: بخش قابل توجهی از یادگیری‌های غیرمستقیم دانشجویان در دانشگاه از طریق الگو‌های مواجهه‌ای و تعاملات غیررسمی حاصل می‌شود. اساتیدی که به دانشجویان آموزش می‌دهند، از طریق نوع رفتار، شیوه ارتباط، نحوه تعیین تکالیف، سبک ارزیابی، نوع آزمون‌ها، شیوه تدریس و فعالیت‌های پژوهشی خود تأثیر قابل توجهی بر دانشجویان دارند.

باغگلی با بیان اینکه بسیاری از اساتید ترجیح می‌دهند وظیفه آموزشی خود را در حد ارائه درس انجام دهند و ارتباطات گسترده‌ای با دانشجویان برقرار نکنند تا زمان بیشتری را صرف تولیدات علمی و پژوهشی کنند، گفت: بخش اصلی ارتباطات و تعاملات دانشجویان با دانشگاه در دوره کارشناسی شکل می‌گیرد، در حالی که در مقاطع کارشناسی ارشد و دکتری، به‌ویژه در بسیاری از رشته‌ها، دانشجویان اغلب شاغل هستند و فرصت تعاملات گسترده دانشگاهی برای آنها کمتر فراهم می‌شود؛ این دانشجویان درگیر مسئولیت‌ها و مسائل دیگری نیز هستند و به همین دلیل امکان تعاملات مستمر با اساتید برای آنها محدودتر است.

عضو هیئت علمی دانشگاه فردوسی مشهد با اشاره به اینکه علاقه‌مندی اساتید برای برقراری ارتباط با دانشجویان کارشناسی کاهش یافته است، اظهار کرد: اغلب دانشجویان دوره کارشناسی نمی‌توانند نقش قابل توجهی در تولیدات پژوهشی اساتید ایفا کنند و همین مسئله باعث شده تمایل برخی اساتید برای برقراری ارتباط نزدیک با دانشجویان کارشناسی کاهش یابد؛ اساتیدی که به مراتب دانشیاری یا استادی رسیده‌اند، غالباً ترجیح می‌دهند با دانشجویان تحصیلات تکمیلی همکاری داشته باشند و در صورت تدریس در دوره کارشناسی نیز زمان زیادی را به تعاملات خارج از کلاس اختصاص ندهند.

وی ادامه داد: کاهش ارتباط مؤثر میان اساتید و دانشجویان، به‌ویژه در دوره کارشناسی، موجب شده است که دانشجویان کمتر با الگو‌های الهام‌بخش و عوامل محرکی که می‌توانند انگیزه آنها را برای تجربه‌های متفاوت، زیست فعالانه‌تر و حضور مؤثرتر در عرصه‌های مختلف افزایش دهند، مواجه شوند. اساتیدی که با دانشجویان همکاری می‌کنند نیز ترجیح می‌دهند این همکاری‌ها در چارچوب موضوعات پژوهشی تعریف شود و انگیزه کمتری برای مشارکت در فعالیت‌های اجتماعی مشترک با دانشجویان داشته باشند.

باغگلی با اشاره به علت اصلی کاهش انگیزه برقراری ارتباط میان اساتید و دانشجویان، بیان کرد: باید علت را در نظام ارزیابی دانشگاهی جست‌و‌جو کرد. هنگامی که نظام ارزیابی و ارتقای دانشگاهی تمرکز ویژه‌ای بر تولیدات پژوهشی اعضای هیئت علمی دارد، طبیعی است که اساتید تمایل کمتری برای حضور در عرصه‌های اجتماعی و همراهی با دانشجویان در فعالیت‌های غیرپژوهشی داشته باشند.

این استاد دانشگاه درباره مهم‌ترین مهارت‌هایی که دانشجویان باید در دوران دانشجویی خود کسب کنند، گفت: موفقیت تنها به مهارت محدود نمی‌شود و برخی ویژگی‌های شخصیتی مانند سخت‌کوشی و روحیه جست‌وجوگری نیز در آن نقش اساسی دارند و باید به بخشی از هویت فرد تبدیل شوند. توانایی برقراری ارتباط مؤثر با دیگران، جرأت تجربه کردن در عرصه‌های جدید و خلاقیت از مهم‌ترین مهارت‌ها برای دانشجویان است. پژوهش‌های انجام‌شده نشان می‌دهند افرادی که این ویژگی‌ها را داشته‌اند، در یافتن شغل و توسعه حرفه‌ای خود، صرف‌نظر از حوزه فعالیت، موفق‌تر عمل کرده‌اند.

الگو‌های سنتی تحصیل پاسخگوی نیاز‌های شغلی انسان‌ها نیست

وی با اشاره به ورود انسان‌ها به دنیای پیچیده‌تر در آینده نزدیک و تغییر نیاز‌های شغلی و اجتماعی، افزود: الگو‌های سنتی تحصیل دیگر پاسخگوی نیاز‌های شغلی انسان‌ها نیست. برای مثال، سی سال پیش اگر فردی موفق می‌شد مدرک تحصیلی دریافت کند و در اداره استخدام شود، مسیر شغلی خود را تضمین کرده بود، زیرا مدرک تحصیلی نقش مهمی در دستیابی به مشاغل اداری داشت. اما در دنیای پیش رو، تعداد این نوع مشاغل کاهش یافته و بخش عمده فعالیت‌ها، ماهیتی خلاقانه و نوآورانه پیدا کرده‌اند.

باغگلی تاکید کرد: افرادی موفق خواهند بود که به الگو‌های سنتی اشتغال محدود نشوند و جرأت ورود به عرصه‌های تولید، نوآوری و خلق ایده‌های جدید را داشته باشند. دستیابی به این توانمندی‌ها صرفاً از طریق دریافت مدرک تحصیلی امکان‌پذیر نیست و ویژگی‌هایی مانند جرأت ورود به عرصه‌های جدید، خلاقیت و توانایی برقراری ارتباط مؤثر می‌تواند نقش تعیین‌کننده‌ای در موفقیت افراد ایفا کند.

عضو هیئت علمی دانشگاه فردوسی مشهد ضمن توصیه‌ای به دانشجویان گفت: روزانه حداقل ده ساعت از زمان خود را به مطالعه در حوزه تخصصی خود اختصاص دهید، فیلم‌های مرتبط با رشته خود را مشاهده کنید و در جامعه و محیط‌هایی که با حوزه کاری آینده شما ارتباط دارند، حضور پیدا کنید. لازم است به دنبال شناخت افراد موفق در رشته خود باشید و با پیشکسوتان و افرادی که در زمینه‌های مختلف مرتبط با رشته شما تجربه دارند، ارتباط برقرار کنید.

وی با تأکید به تأثیر انجام مستمر این فعالیت‌ها در موفقیت دانشجویان، یادآور شد: امکان دارد فرصت‌های شغلی کمتر شوند، شاید زمینه‌های اشتغال محدودتر شوند و شرایط آینده پیچیده‌تر از امروز باشد، اما در هر شرایطی و در دشوارترین موقعیت‌ها، برای بهترین‌ها فرصت کار و موفقیت وجود خواهد داشت.