تازه ها
به مناسبت سالروز تاسیس جهاد؛
ستفا با پیوند دانش، فناوری و صنعت به یکی از ارکان توسعه اقتصاد دانشبنیان و اقتدار ملی تبدیل شده است
دکتر رضا شریعت، معاون آموزشی مؤسسه کار و تأمین اجتماعی، به مناسبت سالروز تأسیس جهاد دانشگاهی، این نهاد را یکی از موفقترین الگوهای نهادسازی پس از انقلاب اسلامی دانست و گفت: سازمان تجاریسازی فناوری و اقتصاد دانشبنیان جهاد دانشگاهی (ستفا) با ایجاد ارتباط مؤثر میان پژوهش، فناوری و بازار، توانسته زمینه تبدیل ایدههای علمی به محصولات دانشبنیان، توسعه کارآفرینی، افزایش اشتغال پایدار و تقویت اقتدار ملی را فراهم کند.
دکتر رضا شریعت در گفتوگو با بازارکار به مناسبت سالروز تأسیس جهاد دانشگاهی، ضمن تبریک این مناسبت، جهاد دانشگاهی را یکی از ارزشمندترین دستاوردهای نظام جمهوری اسلامی ایران در حوزه علم، فناوری و توسعه سرمایه انسانی دانست و اظهار کرد: جهاد دانشگاهی از زمان شکلگیری تاکنون با اتکا به ظرفیت جوانان مؤمن، متخصص و خلاق، توانسته است در حوزههای آموزشی، پژوهشی، فرهنگی و فناورانه نقشآفرینی مؤثری داشته باشد و به یکی از نهادهای اثرگذار کشور در مسیر حل مسائل ملی تبدیل شود.
وی با اشاره به اینکه فلسفه شکلگیری جهاد دانشگاهی بر پایه بهرهگیری از توان علمی دانشگاهها برای پاسخگویی به نیازهای واقعی کشور است، افزود: یکی از مهمترین ویژگیهای این نهاد، ایجاد ساختاری منعطف و مسئلهمحور برای استفاده از ظرفیت نخبگان دانشگاهی در حل مسائل اجرایی، صنعتی و اجتماعی بوده است؛ رویکردی که موجب شده جهاد دانشگاهی در طول چهار دهه گذشته، همواره بهعنوان نهادی پیشرو در تولید دانش، توسعه فناوری و ارائه راهکارهای کاربردی شناخته شود.
شریعت با تأکید بر اینکه امروز توسعه علمی بدون توجه به نیازهای اقتصادی و اجتماعی کشور نمیتواند به نتایج مطلوب منجر شود، اظهار کرد: تجربه کشورهای توسعهیافته نشان میدهد که دانشگاه زمانی میتواند موتور محرک توسعه باشد که میان پژوهش، نوآوری، صنعت و بازار ارتباطی مستمر و نظاممند برقرار شود. جهاد دانشگاهی از جمله نهادهایی است که از ابتدای فعالیت خود تلاش کرده این حلقه اتصال را ایجاد کند و ظرفیتهای علمی کشور را در مسیر خلق ارزش افزوده و تولید ثروت دانشبنیان به کار گیرد.
این استاد کارآفرینی ادامه داد: در همین راستا، تشکیل سازمان تجاریسازی فناوری و اقتصاد دانشبنیان جهاد دانشگاهی (ستفا) را باید یکی از مهمترین اقدامات این نهاد در سالهای اخیر دانست؛ سازمانی که مأموریت اصلی آن، تبدیل دستاوردهای پژوهشی به محصولات قابل عرضه در بازار، حمایت از شرکتهای نوآور، توسعه کارآفرینی فناورانه و کاهش فاصله میان دانشگاه و صنعت است.
معاون آموزشی مؤسسه کار و تأمین اجتماعی خاطرنشان کرد: امروز بیش از هر زمان دیگری، اقتصاد کشور به توسعه فناوری، نوآوری و تجاریسازی دستاوردهای علمی نیاز دارد و جهاد دانشگاهی با بهرهگیری از سرمایه انسانی متخصص و شبکه گسترده مراکز پژوهشی و آموزشی خود، توانسته جایگاه قابل توجهی در این عرصه به دست آورد و به الگویی موفق از پیوند علم، فناوری و توسعه اقتصادی تبدیل شود.
ستفا؛ حلقه اتصال پژوهش، فناوری و بازار
شریعت با اشاره به نقش سازمان تجاریسازی فناوری و اقتصاد دانشبنیان جهاد دانشگاهی (ستفا) در توسعه زیستبوم نوآوری کشور اظهار کرد: یکی از مهمترین چالشهایی که همواره نظامهای علمی با آن مواجه بودهاند، فاصله میان تولید دانش و بهرهبرداری اقتصادی از نتایج پژوهشهاست. بسیاری از دستاوردهای ارزشمند علمی به دلیل نبود سازوکارهای مناسب برای ورود به بازار، هرگز به محصول، خدمت یا فناوری قابل استفاده تبدیل نمیشوند و در مرحله آزمایشگاهی باقی میمانند. ستفا با هدف برطرف کردن این خلأ شکل گرفته و تلاش کرده است این فاصله را به حداقل برساند.
معاون آموزشی مؤسسه کار و تأمین اجتماعی افزود: مأموریت اصلی این سازمان، ایجاد پلی میان دانشگاه، مراکز پژوهشی، صنعت و بازار است تا ایدههای فناورانه پس از طی مراحل تحقیق و توسعه، امکان تبدیل شدن به محصولات دانشبنیان و حضور در بازار را پیدا کنند. این فرآیند علاوه بر افزایش بهرهوری اقتصادی، موجب میشود سرمایهگذاری انجامشده در حوزه پژوهش نیز به نتایج ملموس و اثرگذار برای جامعه منجر شود.
معاون آموزشی مؤسسه کار و تأمین اجتماعی با بیان اینکه تجاریسازی فناوری تنها به تولید یک محصول محدود نمیشود، تصریح کرد: در این مسیر باید زنجیرهای کامل از شناسایی نیازهای بازار، حمایت از صاحبان ایده، توسعه فناوری، تأمین سرمایه، بازاریابی و ورود به بازار شکل گیرد. ستفا با ایفای نقش تسهیلگر، تلاش کرده است این حلقهها را به یکدیگر متصل کند تا مسیر تبدیل دانش به ثروت با سرعت و اثربخشی بیشتری طی شود.
وی با اشاره به عملکرد ستفا در حمایت از شرکتهای نوپا و استارتاپها اظهار کرد: یکی از مهمترین دستاوردهای این سازمان، تقویت فرهنگ کارآفرینی در محیطهای دانشگاهی است. سالها نگاه غالب در دانشگاهها بر تولید مقاله و فعالیتهای صرفاً آموزشی متمرکز بود، اما امروز رویکرد دانشگاههای پیشرو جهان به سمت خلق ارزش اقتصادی از دانش و تربیت دانشآموختگان کارآفرین حرکت کرده است. ستفا نیز با حمایت از شرکتهای نوآور، بستری فراهم کرده تا ایدههای خلاقانه به کسبوکارهای پایدار تبدیل شوند.
شریعت افزود: حمایت از شرکتهای دانشبنیان تنها به معنای تأمین منابع مالی نیست، بلکه ارائه مشاورههای تخصصی، آموزشهای حقوقی و مدیریتی، ایجاد ارتباط با صنایع، کمک به توسعه بازار و تسهیل فرآیندهای تجاری نیز از جمله اقداماتی است که میتواند احتمال موفقیت کسبوکارهای نوپا را افزایش دهد. این رویکرد موجب شده است بسیاری از ایدههایی که پیشتر امکان ورود به بازار را نداشتند، امروز به محصولات قابل رقابت تبدیل شوند.
وی با اشاره به نقش ستفا در بومیسازی فناوریهای راهبردی گفت: یکی از عرصههایی که این سازمان توانسته عملکرد قابل قبولی از خود به نمایش بگذارد، مشارکت در توسعه فناوریهای مورد نیاز صنایع راهبردی کشور است. در سالهای گذشته، پروژههای متعددی با هدف کاهش وابستگی به فناوریهای خارجی و تقویت توان داخلی در حوزههایی همچون نفت، گاز، پتروشیمی و سایر صنایع مادر اجرا شده که نتایج آن در افزایش توان تولید داخلی و کاهش وابستگی به واردات قابل مشاهده است.
معاون آموزشی مؤسسه کار و تأمین اجتماعی ادامه داد: صنعت نفت و پتروشیمی از جمله بخشهایی هستند که به دلیل پیچیدگیهای فنی و نیاز مستمر به نوآوری، بیش از سایر حوزهها به دانش بومی و فناوریهای پیشرفته نیاز دارند. ورود مراکز علمی و پژوهشی وابسته به جهاد دانشگاهی به این عرصه، موجب شده بخشی از نیازهای فناورانه این صنایع با تکیه بر توان متخصصان داخلی تأمین شود و مسیر توسعه فناوریهای بومی با سرعت بیشتری دنبال شود.
وی همچنین به نقش ستفا در توسعه فناوریهای زیستی اشاره کرد و گفت: حوزههایی مانند بیوتکنولوژی، تولید کودهای زیستی، کشاورزی دانشبنیان و فناوریهای نوین مرتبط با امنیت غذایی نیز از جمله عرصههایی هستند که ظرفیت بالایی برای ایجاد ارزش افزوده، افزایش بهرهوری و حل مسائل اساسی کشور دارند. حمایت از توسعه این فناوریها علاوه بر ایجاد فرصتهای شغلی جدید، میتواند در افزایش امنیت غذایی، حفظ منابع طبیعی و ارتقای کیفیت تولیدات داخلی نیز اثرگذار باشد.
شریعت در پایان این بخش تأکید کرد: تجربه فعالیتهای ستفا نشان میدهد هر زمان ارتباط میان دانشگاه، صنعت و بخش خصوصی تقویت شده، سرعت تبدیل ایدههای پژوهشی به محصولات کاربردی نیز افزایش یافته است. از همین رو، استمرار حمایت از فرآیند تجاریسازی فناوری و تقویت زیستبوم نوآوری، یکی از مهمترین الزامات تحقق اقتصاد دانشبنیان، افزایش بهرهوری و دستیابی به رشد اقتصادی پایدار در کشور به شمار میرود.
اقتصاد دانشبنیان، اقتدار ملی و عبور از چالش «دره مرگ» فناوری
شریعت با تأکید بر اینکه توسعه فناوری و اقتصاد دانشبنیان تنها یک موضوع اقتصادی نیست، اظهار کرد: امروز اقتدار ملی کشورها بیش از هر زمان دیگری بر پایه توان علمی، فناوری، نوآوری و سرمایه انسانی شکل میگیرد. در دنیای معاصر، کشوری میتواند از منافع ملی خود بهخوبی صیانت کند که علاوه بر برخورداری از ظرفیتهای اقتصادی و سیاسی، در حوزه تولید علم، توسعه فناوری و تربیت نیروی انسانی متخصص نیز از جایگاه مطلوبی برخوردار باشد.
وی افزود: اقتدار ملی صرفاً به مؤلفههای سخت محدود نمیشود، بلکه حاصل همافزایی مجموعهای از شاخصهای مادی و معنوی است. هرچه پیوند میان مردم، نخبگان، دانشگاهها، مراکز علمی، صنعت و نظام حکمرانی مستحکمتر باشد، ظرفیت کشور برای حل مسائل، مقابله با تهدیدها و دستیابی به توسعه پایدار نیز افزایش خواهد یافت. در چنین شرایطی، دشمنان نیز در محاسبات خود با پیچیدگی بیشتری مواجه میشوند، زیرا با جامعهای روبهرو هستند که توان علمی و فناوری آن به پشتوانهای برای اقتدار ملی تبدیل شده است.
وی با اشاره به جایگاه اقتصاد مقاومتی در این مسیر خاطرنشان کرد: اقتصاد مقاومتی تنها یک سیاست اقتصادی نیست، بلکه راهبردی برای افزایش تابآوری کشور در برابر تکانههای بیرونی است. تحقق این هدف بدون توسعه فناوری، افزایش بهرهوری، خودکفایی علمی و حمایت از شرکتهای دانشبنیان امکانپذیر نخواهد بود و جهاد دانشگاهی طی سالهای گذشته با اجرای پروژههای فناورانه، گامهای مؤثری در این مسیر برداشته است.
معاون آموزشی مؤسسه کار و تأمین اجتماعی ادامه داد: یکی از مهمترین سرمایههای هر کشور، نیروی انسانی متخصص و خلاق آن است. هر اندازه بتوان زمینه فعالیت، نوآوری و کارآفرینی این سرمایه انسانی را فراهم کرد، امکان دستیابی به رشد اقتصادی، اشتغال پایدار و توسعه متوازن نیز افزایش خواهد یافت. جهاد دانشگاهی از ابتدا با همین رویکرد تلاش کرده است ظرفیت علمی جوانان کشور را در مسیر حل مسائل واقعی جامعه به کار گیرد.
شریعت با اشاره به پدیده «دره مرگ» در اکوسیستم نوآوری اظهار کرد: یکی از چالشهای شناختهشده در بسیاری از کشورها، مرحلهای است که در آن ایدههای نوآورانه پس از پایان تحقیقات اولیه، به دلیل کمبود منابع مالی، نبود سرمایهگذار، ضعف بازار یا فقدان حمایتهای تخصصی، امکان ورود به مرحله تولید و تجاریسازی را پیدا نمیکنند. در ادبیات اقتصاد نوآوری از این مرحله با عنوان «دره مرگ» یاد میشود؛ مرحلهای که بسیاری از ایدههای ارزشمند در آن متوقف میشوند و هرگز به محصول یا خدمت قابل عرضه تبدیل نمیشوند.
وی افزود: نقش ستفا دقیقاً در همین نقطه اهمیت پیدا میکند. این سازمان تلاش کرده است با ایجاد سازوکارهای حمایتی، ارائه خدمات تخصصی، برقراری ارتباط میان صاحبان ایده و سرمایهگذاران، تسهیل همکاری با صنایع و فراهم کردن زیرساختهای لازم، احتمال عبور موفق شرکتهای نوپا از این مرحله را افزایش دهد. هرچه این فاصله کوتاهتر شود، نرخ موفقیت شرکتهای دانشبنیان نیز افزایش خواهد یافت.
شریعت تصریح کرد: تجربه کشورهای موفق نشان میدهد که بخش قابل توجهی از رشد اقتصادی آنها حاصل سرمایهگذاری مستمر در نوآوری و حمایت از شرکتهای فناور بوده است. در چنین کشورهایی، دانشگاه صرفاً محل آموزش نیست، بلکه بخشی از زنجیره تولید ثروت محسوب میشود و پژوهشگران نیز علاوه بر فعالیتهای علمی، در توسعه فناوری، ایجاد شرکتهای نوپا و حل مسائل صنعت نقش مستقیم ایفا میکنند.
وی با بیان اینکه توسعه اقتصاد دانشبنیان نیازمند فرهنگسازی مستمر است، گفت: باید نگاه جامعه نسبت به مفهوم کارآفرینی تغییر کند. موفقیت یک پژوهش تنها به انتشار مقاله یا ثبت اختراع محدود نمیشود، بلکه زمانی ارزش واقعی آن آشکار میشود که بتواند به حل یک مسئله ملی، افزایش بهرهوری، ایجاد اشتغال یا ارتقای کیفیت زندگی مردم منجر شود. این همان مسیری است که اقتصادهای مبتنی بر دانش طی کردهاند و امروز نیز کشور ما باید با جدیت آن را دنبال کند.
معاون آموزشی مؤسسه کار و تأمین اجتماعی در پایان این بخش تأکید کرد: جهاد دانشگاهی و سازمان تجاریسازی فناوری و اقتصاد دانشبنیان، طی سالهای اخیر نشان دادهاند که با برنامهریزی صحیح، استفاده از ظرفیت نخبگان و ایجاد ارتباط میان دانشگاه، صنعت و بازار، میتوان زمینه تبدیل دانش به ارزش اقتصادی و اجتماعی را فراهم کرد. استمرار این رویکرد نهتنها به تقویت اقتصاد دانشبنیان کمک میکند، بلکه یکی از مهمترین ابزارهای افزایش اقتدار ملی، ارتقای توان رقابتپذیری کشور و تحقق توسعه پایدار نیز به شمار میرود.
مسئلهمحوری، همافزایی نهادها و الزامات آینده اقتصاد دانشبنیان
شریعت با تأکید بر اینکه آینده اقتصاد دانشبنیان در گرو حرکت به سمت حل مسائل واقعی کشور است، اظهار کرد: امروز دیگر نمیتوان تنها با افزایش تعداد پژوهشها یا مقالات علمی، انتظار تحول در اقتصاد و صنعت را داشت. پژوهش زمانی ارزشآفرین خواهد بود که بتواند پاسخی برای نیازهای جامعه، صنعت و محیطزیست ارائه کند. از همین رو، ستفا به عنوان یک نهاد پیشران باید بیش از گذشته رویکرد مسئلهمحوری را در دستور کار خود قرار دهد و ظرفیتهای علمی کشور را در مسیر رفع چالشهای اساسی به کار گیرد.
وی با اشاره به اهمیت ارتقای بهرهوری در بخشهای مختلف اقتصادی افزود: یکی از مهمترین حوزههایی که نیازمند بهرهگیری از فناوریهای نوین است، بخش کشاورزی است. محدودیت منابع آبی، تغییرات اقلیمی و افزایش نیاز به امنیت غذایی، ایجاب میکند که توسعه کشاورزی مبتنی بر دانش، فناوری و نوآوری با جدیت بیشتری دنبال شود. افزایش بهرهوری در این بخش نهتنها به رشد اقتصادی کمک میکند، بلکه نقش مهمی در حفظ منابع طبیعی و ارتقای کیفیت زندگی مردم خواهد داشت.
معاون آموزشی مؤسسه کار و تأمین اجتماعی با بیان اینکه مسئله کمآبی یکی از مهمترین چالشهای پیش روی کشور است، گفت: بخش قابل توجهی از راهکارهای مقابله با این بحران، در گرو توسعه فناوریهای نوین، اصلاح الگوی مصرف، مدیریت هوشمند منابع و استفاده از ظرفیت شرکتهای دانشبنیان است. دانشگاهها و مراکز پژوهشی میتوانند با ارائه راهکارهای کاربردی، نقش مؤثری در مدیریت این چالش ایفا کنند.
وی همچنین به ظرفیتهای گسترده کشور در حوزه اقتصاد دریا اشاره کرد و اظهار کرد: ایران با برخورداری از سواحل طولانی و دسترسی به آبهای آزاد، از ظرفیتهای ارزشمندی در حوزه اقتصاد دریامحور برخوردار است. توسعه فناوریهای مرتبط با صنایع دریایی، شیلات، حملونقل دریایی، انرژیهای دریایی و حفاظت از محیطزیست دریایی میتواند یکی از محورهای مهم فعالیتهای آینده ستفا و سایر نهادهای فعال در حوزه فناوری باشد.
شریعت حوزه سلامت، صنایع غذایی، زیستفناوری، فناوریهای نرم و علوم انسانی را نیز از دیگر اولویتهای توسعه اقتصاد دانشبنیان برشمرد و افزود: توسعه فناوری تنها به صنایع پیشرفته محدود نمیشود. بسیاری از مسائل کشور در حوزههای اجتماعی، فرهنگی، آموزشی و مدیریتی نیز نیازمند راهکارهای نوآورانه و دانشبنیان هستند. از این رو، علوم انسانی و فناوریهای نرم نیز باید جایگاه شایستهای در سیاستگذاریهای نوآوری و تجاریسازی فناوری پیدا کنند.
وی با تأکید بر اینکه تحقق این اهداف بدون همکاری همه ارکان زیستبوم نوآوری امکانپذیر نیست، اظهار کرد: دولت باید بیش از آنکه مجری مستقیم باشد، نقش تسهیلگر و سیاستگذار را بر عهده بگیرد. اصلاح قوانین و مقررات، کاهش بروکراسی، تسهیل صدور مجوزها، حمایت هدفمند مالی، توسعه زیرساختهای نوآوری و ایجاد هماهنگی میان دستگاههای اجرایی، از مهمترین اقداماتی است که میتواند زمینه رشد شرکتهای دانشبنیان و توسعه فناوری را فراهم کند.
وی افزود: در کنار نقش دولت، دانشگاهها نیز باید با بازنگری در مأموریتهای خود، به سمت تربیت نیروی انسانی کارآفرین، خلاق و مهارتمحور حرکت کنند. امروز دیگر موفقیت دانشگاه تنها با تعداد فارغالتحصیلان یا مقالات علمی سنجیده نمیشود، بلکه میزان اثرگذاری آن در حل مسائل جامعه، تربیت نیروهای توانمند و مشارکت در توسعه اقتصادی نیز از شاخصهای اصلی ارزیابی دانشگاهها به شمار میرود.
شریعت ادامه داد: بخش خصوصی و صنعت نیز باید از جایگاه مصرفکننده صرف فناوری خارج شوند و به شریک راهبردی دانشگاهها و مراکز پژوهشی تبدیل شوند. سرمایهگذاری در تحقیق و توسعه، مشارکت در پروژههای فناورانه و حمایت از نوآوری، نه یک هزینه، بلکه سرمایهگذاری برای آینده بنگاههای اقتصادی است. تجربه کشورهای پیشرو نیز نشان میدهد که رشد پایدار اقتصادی، بدون حضور فعال بخش خصوصی در توسعه فناوری امکانپذیر نیست.
وی همچنین بر ضرورت تقویت همکاری میان بنگاههای کوچک و بزرگ تأکید کرد و گفت: بسیاری از شرکتهای نوپا و دانشبنیان، از دانش فنی و ایدههای خلاقانه برخوردارند، اما توان مالی لازم برای توسعه محصولات خود را ندارند. در مقابل، بنگاههای بزرگ از ظرفیتهای مالی و زیرساختی مناسبی برخوردارند. ایجاد ارتباط مؤثر میان این دو بخش میتواند موجب شکلگیری زنجیرهای پویا از نوآوری، تولید و تجاریسازی شود و زمینه رشد شرکتهای فناور را فراهم آورد.
معاون آموزشی مؤسسه کار و تأمین اجتماعی با تأکید بر حمایت از تولیدات داخلی دانشبنیان خاطرنشان کرد: هر محصول داخلی که بتواند از نظر کیفیت، استاندارد و رقابتپذیری با نمونههای خارجی برابری کند، باید مورد حمایت قرار گیرد؛ زیرا توسعه بازار محصولات دانشبنیان داخلی، علاوه بر ایجاد اشتغال، موجب افزایش استقلال فناوری، کاهش وابستگی و تقویت توان رقابتی اقتصاد کشور خواهد شد.
این استاد کارآفرینی در پایان با اشاره به جایگاه نخبگان در آینده کشور اظهار کرد: حفظ و حمایت از سرمایه انسانی متخصص، فراهم کردن زمینه فعالیت نخبگان و ایجاد انگیزه برای حضور آنان در عرصههای علمی و فناورانه، یکی از مهمترین الزامات توسعه پایدار است. شتاببخشی به نوآوری و تجاریسازی فناوری زمانی محقق خواهد شد که دولت، دانشگاه، صنعت، بخش خصوصی و جامعه علمی در قالب یک همکاری منسجم و هدفمند در کنار یکدیگر قرار گیرند. جهاد دانشگاهی با سازمانهایی مثل ستفا (سازمان همیاری اشتغال دانش آموختگان سابق) نیز طی چهار دهه گذشته نشان داده است که با اتکا به همین همافزایی، میتواند نقشی مؤثر در حل مسائل کشور، توسعه اقتصاد دانشبنیان، ایجاد اشتغال پایدار و تقویت اقتدار ملی ایفا کند.
مصاحبه: امیر علی بینام
ارسال نظرات