تازه ها
نشست تخصصی «تابآوری و بازآفرینی کسبوکارهای دانشبنیان»
به گزارش بازارکار، در این نشست، دکتر مرتضی ضرابی، مدیرعامل شرکت فناوری بنیانیاختههای رویان، دکتر زهرا قلمنبر، مدیرعامل شرکت سپتک، و دکتر محمدمهدی نادری، عضو هیئتعلمی پژوهشگاه ابنسینا و مدیرعامل شرکت سینا فناوران ماندگار، درباره تجربههای عملی خود از مدیریت بحران، حفظ سرمایه انسانی، تأمین مالی، توسعه بازار، بومیسازی تجهیزات و نقش هوش مصنوعی در آینده شرکتهای دانشبنیان سخن گفتند.
این نشست با اشاره به شعار جهانی هفته کارآفرینی درباره ضرورت فراهمکردن بستر رشد کارآفرینان برگزار شد. در ایران نیز شعار محوری این هفته «از کارآفرینی تا بازآفرینی؛ ایران به توان کارآفرینان» اعلام شده است؛ شعاری که بر نقش شرکتهای دانشبنیان در عبور از بحرانها و خلق فرصتهای تازه تأکید دارد.
تابآوری؛ فراتر از حفظ بقا
دکتر مرتضی ضرابی، مدیرعامل شرکت فناوری بنیانیاختههای رویان، در ابتدای این نشست با تشریح مفهوم تابآوری گفت: تابآوری تنها به معنای مقاومت در برابر بحران و ادامه فعالیت نیست؛ سازمان تابآور باید بتواند از تجربههای خود یاد بگیرد، با شرایط جدید سازگار شود و حتی با امید و توان بیشتری مسیر توسعه را ادامه دهد.
وی افزود: بحرانها میتوانند شکلهای مختلفی داشته باشند. تجربه کرونا به ما کمک کرد تا در بحرانهای سال گذشته و امسال، آمادگی بیشتری داشته باشیم و بتوانیم مجموعه را با شرایط جدید منطبق کنیم.
ضرابی با اشاره به ماهیت ویژه فعالیت شرکت فناوری بنیانیاختههای رویان گفت: ذخیرهسازی سلولهای بنیادی خون بندناف خدمتی است که تنها یکبار و در شرایط خاص تولد نوزاد انجام میشود و در زمان استفاده نیز ممکن است جایگزینی برای نمونه وجود نداشته باشد. به همین دلیل، استمرار این خدمت در شرایط بحرانی اهمیت بسیار زیادی دارد.
مدیرعامل شرکت فناوری بنیانیاختههای رویان ادامه داد: در بحرانهای اخیر، چهار موضوع نیروی انسانی، تأمین فضای امن برای فعالیت، لجستیک، و تأمین انرژی و نیتروژن، مهمترین مخاطرات پیش روی ما بودند.
مدیریت بحران نیروی انسانی و لجستیک در رویان
وی با اشاره به چالش تأمین نیروی انسانی برای خونگیری از بندناف گفت: یکی از مشکلات جدی ما، ارائه خدمات اورژانسی در زمان زایمان بود. گاهی بیمارستان مقصد، تنها یک ساعت قبل با حادثه مواجه شده بود یا کارشناس مورد نیاز در شهر حضور نداشت.
ضرابی افزود: با بهکارگیری نیروهای جایگزین و داوطلب و همچنین سازماندهی نزدیک به ۲۰ کارشناس خونگیر در اطراف بیمارستانهای مختلف تهران، توانستیم موارد عدم دسترسی به خدمت را به کمتر از تعداد انگشتان دست برسانیم.
وی همچنین از جابهجایی سریع آزمایشگاه به دلیل موقعیت مخاطرهآمیز پژوهشگاه رویان خبر داد و گفت: با استفاده از نیروهای داوطلب، پشتیبانی از کارکنان، فراهمکردن وسایل نقلیه برای تردد آنها و حضور مستمر مدیرعامل در بیمارستان و شرکت، تلاش کردیم امنیت و پایداری خدمات حفظ شود.
شرکتهای نوپا و عبور از دره مرگ
دکتر زهرا قلنبر، مدیرعامل شرکت سپتک، نیز با اشاره به تجربه این شرکت از بحرانهای اخیر گفت: سپتک یک شرکت تجاریسازی نوپا بود و تجربه قبلی برای مواجهه با چنین بحرانی نداشت. همزمان با دریافت نخستین مجوز IRC در ابتدای دیماه، تهران با شرایط بحرانی مواجه شد.
وی افزود: شرکتهای کوچک در چنین شرایطی وارد اصطلاحاً دره مرگ میشوند؛ زیرا هزینههای مطالعات بالینی، راهاندازی و توسعه بسیار بیشتر از درآمد آنهاست و بازار هنوز به ثبات نرسیده است.
قلنبر ادامه داد: برای عبور از این مرحله، فرمول پیچیدهای وجود ندارد. تنها راه بقا، ماندن در مسیر، استفاده از خلاقیت و حفظ پایداری است.
مدیرعامل سپتک با تشریح وضعیت بازار این شرکت گفت: بازار هدف اصلی ما بیمارستانها هستند و با آغاز بحران و کاهش پذیرش بیماران الکتیو، روند درمان ما موقتاً متوقف شد. در ادامه تلاش کردیم نیازهای جدید بازار را شناسایی کنیم و با عرضه محصولات جایگزین، فروش شرکت را در همان دوره حفظ کنیم.
وی با اشاره به فعالیتهای سپتک افزود: اکنون چهار محصول سلولی شرکت دارای مجوز IRC در بازار عرضه میشود. یکی از مهمترین محصولات ما برای درمان فلج مغزی است که از ابتدای سال و پس از ورود به بازار، بیش از ۲۰۰ کودک وارد فرایند درمان شدهاند.
قلنبر همچنین گفت: سپتک اکنون تنها زیرساخت سلولی دارای استاندارد GMP در کشور را در اختیار دارد و تلاش میکند زنجیره ارزش تولید و تجاریسازی محصولات سلولی را تکمیل کند.
تابآوری دامداریها و توسعه صادرات
در ادامه، دکتر محمدمهدی نادری، عضو هیئتعلمی پژوهشگاه ابنسینا و مدیرعامل شرکت سینا فناوران ماندگار، درباره فعالیت این شرکت توضیح داد: فعالیت ما از حدود ۱۶ یا ۱۷ سال پیش در پژوهشگاه آغاز شد و بر تکثیر گاوهای پربازده با استفاده از فناوری تولید جنین متمرکز است.
وی افزود: ما بهترین دامها را در لاینهای شیری، گوشتی و دومنظوره شناسایی کرده و بانک جنینی ایجاد کردهایم. هر هفته تخمکگیری انجام میشود، تخمکها در آزمایشگاه IVF به جنین تبدیل میشوند و جنین هفتروزه پس از تشکیل، منجمد و برای دامداری مشتری ارسال میشود.
نادری ادامه داد: جنینی که در دامداری کاشته میشود، میتواند به تولد گوسالهای با ارزش اقتصادی بالا منجر شود؛ گوسالهای که در گذشته در بسیاری از موارد باید از خارج وارد میشد. این فناوری به افزایش بهرهوری دامداریها کمک میکند.
وی با اشاره به تأسیس شرکت دانشبنیان سینا فناوران ماندگار در سال ۱۳۹۹ گفت: از امسال وارد حوزه صادرات شدهایم و امیدواریم تا پایان سال، چند کشور دیگر نیز به بازارهای هدف ما اضافه شوند.
مدیرعامل سینا فناوران ماندگار درباره تجربه بحران گفت: مجموعه ما سه بخش اصلی شامل گاوداری، آزمایشگاه تولید جنین و بخش اداری دارد. حضور و استمرار فعالیت کارکنان در گاوداری بسیار قابلتوجه بود؛ زیرا تغذیه دامها و شیردوشی باید به صورت روزانه انجام شود. بخش آزمایشگاه نیز پس از یک هفته تعطیلی، با تلاش همکاران به فعالیت عادی بازگشت.
نادری افزود: تابآوری کسبوکار به شدت به قابل پیشبینیبودن بازار، تأمین مالی و جریان نقدینگی وابسته است. در شرایط جنگ و وضعیت نه جنگ و نه صلح، این عوامل تحت تأثیر قرار میگیرند و نوسان قیمت ارز و مواد اولیه فشار زیادی به شرکت وارد میکند.
وی با اشاره به اهمیت نیتروژن مایع در فعالیت شرکت گفت: بانک جنین و هر مجموعهای که نمونههای زیستی را نگهداری میکند، در صورت تأخیر در تأمین نیتروژن و شارژ نشدن مخازن، با خطر جدی مواجه خواهد شد.
نادری ادامه داد: برای عبور از این شرایط، توسعه صادرات را فعال کردیم و با استفاده از تسهیلات تلاش کردیم موجودی مواد اولیه را افزایش دهیم. تا حد امکان انبارهای آزمایشگاهی را از مواد مورد نیاز پر کردیم تا در برابر نوسانات قیمت و اختلال در تأمین، مدت بیشتری مقاومت کنیم.
وی گفت: با وجود این اقدامات، همچنان قیمت محصول از قیمت مواد اولیه و هزینه تأمین عقبتر است و افزایش نرخ ارز فشار زیادی بر فعالیت شرکت وارد میکند. با این حال، در تیرماه امسال نخستین محموله صادراتی شامل ۵۰۰ جنین از یک قرارداد سههزار عددی صادر شد و حتی خرید دستگاه نیتروژنساز نیز در دستور کار قرار گرفت.
حضور مدیران و حفظ امنیت روانی کارکنان
در بخش دیگری از نشست، مدیران شرکتها بر اهمیت حضور مدیران در محل کار و حفظ امنیت روانی کارکنان در شرایط بحرانی تأکید کردند.
دکتر نادری گفت: مدیران ما در دوره بحران از تهران خارج نشدند و حضور مستمر آنها تأثیر بسیار خوبی بر کارکنان داشت. وقتی کارشناسان و نیروهای اجرایی دیدند مدیران نیز در کنار آنها حضور دارند، مسئولیت خود را جدیتر دنبال کردند.
دکتر ضرابی نیز درباره حفظ نیروی انسانی اظهار کرد: نباید انتظار داشته باشیم کارکنان در زمان بحران همان روحیه، انگیزه و شرایط روانی دوران عادی را داشته باشند. نخستین اقدام ما این بود که شرایط کارکنان را درک کنیم و دشواری حضور یا کاهش حجم فعالیت را بهانهای برای تعدیل نیرو قرار ندهیم.
وی افزود: امنیت روانی کارکنان اهمیت زیادی دارد. اگر افراد احساس کنند با کوچکترین بحران شغلی خود را از دست میدهند، اعتماد و انگیزه آنها از بین میرود. رویکرد ما این بود که در دوره بحران، سرمایه انسانی خود را حفظ کنیم.
ضرابی ادامه داد: بحران همچنین باعث شد در جذب نیروهای جدید، سازگاری افراد با شرایط دشوار را به عنوان یکی از معیارهای مهم در نظر بگیریم. برای ما مهم بود که نیروی جدید بتواند در شرایط بحرانی، مسئولیت حرفهای خود را حفظ کند.
وی همچنین از اصلاح قراردادهای جمعآوری نمونه خبر داد و گفت: با نظر مشاور حقوقی، بندی به قراردادها اضافه کردیم تا در صورت وقوع شرایطی که حضور کارشناسان برای ارائه خدمت امکانپذیر نباشد، مسئولیتها و تعهدات طرفین به شکل شفاف مشخص باشد.
بومیسازی تجهیزات و تنوعبخشی به تأمینکنندگان
مدیرعامل شرکت فناوری بنیانیاختههای رویان با اشاره به درسهای بحران در حوزه تأمین تجهیزات گفت: پیش از این، بخش مهمی از تجهیزات خود را از شرکتهای اروپایی و آمریکایی تأمین میکردیم و اتکای زیادی به تولیدکنندگان چینی نداشتیم. اما بحران نشان داد که باید تأمینکنندگان را متنوع کنیم و ظرفیت تولید داخل را جدیتر بگیریم.
وی افزود: در زمینه تأمین نیتروژن نیز پیش از این مطالعاتی برای تولید در داخل مجموعه انجام داده بودیم، اما هزینه و پیچیدگی فناوری مانع اجرای آن شده بود. بحران اخیر باعث شد تولید نیتروژن را به عنوان یک نیاز راهبردی، جدیتر دنبال کنیم.
ضرابی گفت: اکنون با همکاری یک شرکت دانشبنیان داخلی، تولید مخازن کرایوژنیک را آغاز کردهایم و تاکنون نزدیک به هفت دستگاه از این مخازن تولید شده است.
وی ادامه داد: در شرایطی که واردات تنها دو دستگاه مخزن از چین بیش از شش ماه زمان برد، تولید داخل توانست بخشی از فشار موجود را کاهش دهد. این تجربه نشان داد که تنوعبخشی به تأمینکنندگان و توجه به تولید داخلی، از عوامل مهم افزایش تابآوری شرکتهای دانشبنیان است.
نقش دولت و نهادهای توسعهای
در بخش دیگری از نشست، مدیران شرکتهای حاضر در این نشست درباره نقش دولت، نهادهای تنظیمگر و مجموعههای توسعهای در حمایت از کسبوکارهای دانشبنیان دیدگاههای خود را مطرح کردند.
دکتر ضرابی قانون جهش تولید دانشبنیان را یکی از بالغترین حمایتهای انجامشده در این حوزه دانست و گفت: این قانون تاکنون بسیار اثربخش بوده است، اما در لایههای پایینتر، نهادهای تخصصی و بالادستی باید سیاستگذاریهای خود را بر اساس نیازهای واقعی کشور و شرایط موجود تنظیم کنند.
وی افزود: در حوزه سلولی، به جای حمایت پراکنده، باید محصول نهایی، مواد اولیه و محیطهای کشت به شکل هدفمند مورد حمایت قرار گیرند. نهادهایی که محصولات راهبردی را انتخاب میکنند، باید بتوانند از انتخابهای خود دفاع کنند.
دکتر نادری نیز بر ضرورت تقویت ارتباط دانشگاه و صنعت تأکید کرد و گفت: جهاد دانشگاهی نباید تنها به آموزش و پژوهش محدود شود؛ بلکه مأموریت اصلی آن، یعنی ایجاد پیوند کاربردی میان دانشگاه و صنعت، باید تقویت شود.
وی افزود: ارتباط صنعت و دانشگاه باید مأموریتمحور باشد. معرفی درست دستاوردها به مسئولان و تشریح توانمندیهای شرکتها میتواند مسیر تصمیمگیری را اصلاح کند؛ بهویژه در شرایطی که منابع بودجهای محدود است.
نادری همچنین به ظرفیت وقف در توسعه زیرساختهای علمی و فناوری اشاره کرد و گفت: برخی واقفان نیت کردهاند دارایی خود را در حوزه علم و فناوری هزینه کنند. معرفی ظرفیتهای شرکتهای دانشبنیان به این افراد میتواند فصل مشترکی میان وقف و توسعه فناوری ایجاد کند.
چالشهای بیمهای و مالیاتی در شرایط بحران
دکتر ضرابی در ادامه، با اشاره به مشکلات شرکتها در دوره بحران اظهار کرد: در زمان جنگ و آسیبهای واردشده به منازل و کسبوکارها، بسیاری از نهادها با روحیه همدلی وارد میدان شدند؛ اما پس از فروکشکردن بحران، حضور برخی از این نهادها کمرنگ شد و بسیاری از آسیبدیدگان همچنان با مشکلات خود دستوپنجه نرم میکنند.
وی افزود: در دورهای که به دلیل شرایط بحرانی میزان زاد و ولد کاهش یافت و بسیاری از خانوادهها برای نمونهگیری خون بندناف مراجعه نکردند، منابع درآمدی ما به شدت آسیب دید؛ اما در پرداخت حق بیمه و مالیات، اغماضی صورت نگرفت.
ضرابی ادامه داد: با وجود سابقه مناسب شرکت در پرداخت بهموقع بیمه و مالیات، درخواست مهلت پرداخت مورد پذیرش قرار نگرفت. تنها نقطه قوت، تسهیل امور گمرکی بود؛ بهگونهای که مخزنی که پیش از این بیش از ۱۴ ماه در گمرک باقی مانده بود، با استفاده از مقررات تسهیلگر در مدت سه روز ترخیص شد.
هوش مصنوعی و مهارتهای مورد نیاز آینده
در بخش پایانی این نشست، نقش هوش مصنوعی و مهارتهای آینده منابع انسانی شرکتهای دانشبنیان مورد بحث قرار گرفت.
دکتر ضرابی مهمترین مهارت مورد نیاز نیروی انسانی را «توانایی فکرکردن و حل مسئله» دانست و گفت: ابزارها تغییر میکنند، اما اگر نیروی انسانی حل مسئله را بیاموزد، میتواند در زمان مناسب خود را به هر ابزاری، از جمله هوش مصنوعی، مجهز کند.
وی افزود: کارشناس و پژوهشگر باید بتواند مسائل پیچیده را تحلیل کند و برای ارتقای سلامت خانوادهها و بیماران، چشمانداز بلندمدت ارائه دهد.
دکتر نادری نیز گفت: شرکتهای دانشبنیان واقعی در آینده، شرکتهایی خواهند بود که علم را به ثروت تبدیل کنند. هوش مصنوعی بسیاری از فعالیتها را سرعت بخشیده است و فرایندهایی که در گذشته ماهها زمان میبرد، اکنون با کمک ابزارهای نوین و تحلیل دادهها در چند روز انجام میشود.
وی افزود: ما برای تحلیل دادههای تولیدی برنامههایی در دست اجرا داریم. برای مثال، مقایسه نرخ بهرهوری یا میزان انجماد سلول و جنین با دوره مشابه سال گذشته، در حالت عادی زمانبر است؛ اما ابزارهای نوین میتوانند این متغیرها را به سرعت تحلیل کنند.
نادری ادامه داد: تلفیق دانش تخصصی با مهارتهای نرم و تفکر استراتژیک، کلید بقا و توسعه شرکتهای دانشبنیان در آینده است.
آرزوهای مدیران برای آینده
در پایان این نشست، مدیران شرکتها بزرگترین خواسته خود را برای آینده کسبوکارهایشان بیان کردند.
دکتر ضرابی گفت: اگر غول چراغ جادو وجود داشت، نخستین خواسته من جذب نیروی انسانی متخصص و دلسوز و دومین خواسته، رفع موانع تأمین مالی بود. در شرایط عادی، درآمدهای شرکت امکان پیشبرد پروژههای توسعهای را فراهم میکند، اما در شرایط بحرانی، افزایش هزینهها و مشکل نقدینگی فشار زیادی ایجاد کرده است.
دکتر نادری نیز اظهار کرد: آرزوی من این است که در صنعت خود به نخستین و تأثیرگذارترین مجموعه در سطح جهان تبدیل شویم. همانطور که برزیل از یک واردکننده به بزرگترین صادرکننده گوشت جهان تبدیل شد، ما نیز میخواهیم در مقیاس جهانی فعالیت کنیم و برای رسیدن به این هدف تلاش خواهیم کرد.
در جمعبندی این نشست، بر اعتماد به تولید داخل، تنوعبخشی به زنجیره تأمین، حفظ امنیت روانی کارکنان، توسعه صادرات، استفاده از ظرفیت هوش مصنوعی و تبدیل تهدیدهای ناشی از بحران به فرصتهای تازه تأکید شد.
این برنامه با ادای احترام به شهدای علمی کشور و گرامیداشت یاد دانشمندانی که دانش و جان خود را در مسیر استقلال و پیشرفت ایران فدا کردهاند، به پایان رسید
ارسال نظرات