تازه ها
دکتر محمدرضا سپهری:
ستفا میتواند مدل نجات بخش تجاری سازی فناوریها باشد
رئیس اسبق مؤسسه کار و تأمین اجتماعی و پیشکسوت حوزه اشتغال، همزمان با سالروز تأسیس جهاد دانشگاهی، با تأکید بر نقش سازمان تجاریسازی فناوری و اقتصاد دانشبنیان جهاد دانشگاهی در تبدیل ظرفیتهای علمی کشور به اشتغال پایدار، گفت: امروز کشور بیش از هر زمان دیگری به نهادی نیاز دارد که بتواند میان دانشگاه، صنعت و بازار پیوندی مؤثر ایجاد کند و جهاد دانشگاهی با سابقه و ظرفیتهای خود، یکی از مهمترین بازیگران این عرصه به شمار میرود.
به گزارش بازارکار، همزمان با سالروز تأسیس جهاد دانشگاهی، دکتر محمدرضا سپهری، رئیس اسبق مؤسسه کار و تأمین اجتماعی و از صاحبنظران حوزه اشتغال، با اشاره به جایگاه این نهاد در توسعه اقتصاد دانشبنیان، اظهار کرد: در شرایطی که اقتصاد ایران بیش از گذشته به خلق ارزش افزوده از دانش و فناوری نیازمند است، تجاریسازی فناوری دیگر یک فعالیت جانبی یا صرفاً دانشگاهی نیست، بلکه به یکی از ارکان اصلی توسعه اقتصادی، افزایش بهرهوری و ایجاد اشتغال پایدار تبدیل شده است.
وی با بیان اینکه طی سالهای گذشته کشور در حوزه تولید علم و تربیت نیروی انسانی متخصص پیشرفتهای قابل توجهی داشته است، افزود: ایران از نظر سرمایه انسانی، ظرفیتهای پژوهشی و تولید دانش در جایگاه مناسبی قرار دارد و هر سال هزاران دانشآموخته توانمند وارد بازار کار میشوند؛ اما مسئله اساسی آن است که هنوز نتوانستهایم میان تولید دانش و خلق ثروت، ارتباطی پایدار و نظاممند برقرار کنیم.
سپهری با اشاره به اینکه یکی از مهمترین مأموریتهای سازمان تجاریسازی فناوری و اقتصاد دانشبنیان جهاد دانشگاهی، تکمیل همین زنجیره است، تصریح کرد: اگر دستاوردهای علمی دانشگاهها و مراکز پژوهشی به محصول، فناوری، کسبوکار و اشتغال تبدیل نشوند، بخش مهمی از سرمایهگذاریهای علمی کشور بدون اثر اقتصادی باقی خواهد ماند. تجاریسازی فناوری در واقع پلی است که پژوهش را به تولید و اشتغال متصل میکند.
وی ادامه داد: ارزیابیهای مختلف از زیستبوم نوآوری کشور نشان میدهد که ایران از نظر تولید دانش، ثبت داراییهای فکری و تربیت نیروهای متخصص عملکرد قابل قبولی دارد، اما در بخشهایی مانند محیط کسبوکار، سرمایهگذاری، تأمین مالی فناوری و ارتباط مؤثر میان دانشگاه و صنعت همچنان با چالشهای جدی مواجه است. نتیجه این شکاف آن است که بخش قابل توجهی از ظرفیت علمی کشور به ارزش اقتصادی و فرصتهای شغلی پایدار تبدیل نمیشود.
وی با تأکید بر اینکه توسعه اقتصاد دانشبنیان تنها با افزایش تعداد شرکتهای فناور محقق نمیشود، اظهار کرد: آنچه اهمیت دارد، ایجاد زنجیرهای کامل از تولید دانش تا ورود محصول به بازار است. بسیاری از ایدههای ارزشمند در مرحلهای متوقف میشوند که در ادبیات نوآوری از آن با عنوان «دره مرگ فناوری» یاد میشود؛ یعنی مرحلهای که فناوری هنوز به درآمد نرسیده، اما هزینههای توسعه آن بسیار بالاست و نبود حمایتهای مالی و مدیریتی موجب شکست بسیاری از طرحهای فناورانه میشود. به نظر میرسد ستفا با تکیه بر توان و ظرفیت جهاد دانشگاهی میتواند نجات دهنده شرکتها و هستههای فناورانه از دره مرگ فناوریها باشد.
رئیس اسبق مؤسسه کار و تأمین اجتماعی با اشاره به تجربه کشورهای موفق در حوزه اقتصاد دانشبنیان گفت: تجربه کشورهایی مانند آمریکا، آلمان و کره جنوبی نشان میدهد که موفقیت در تجاریسازی فناوری صرفاً حاصل افزایش بودجه پژوهشی نیست، بلکه نتیجه ایجاد سازوکارهایی است که دانشگاه، صنعت، سرمایهگذار و دولت را در یک مسیر مشترک قرار میدهد. در این کشورها، دانشگاهها تنها تولیدکننده مقاله نیستند، بلکه در ایجاد شرکتهای نوپا، انتقال فناوری و حل مسائل صنعت نیز نقش مستقیم دارند.
نظریه «مارپیچ سهگانه» دانش بنیان
سپهری با بیان اینکه نظریه «مارپیچ سهگانه» یکی از مهمترین الگوهای توسعه اقتصاد دانشبنیان محسوب میشود، افزود: براساس این رویکرد، توسعه زمانی محقق میشود که دانشگاه، صنعت و دولت در تعامل مستمر با یکدیگر قرار گیرند. جهاد دانشگاهی از معدود نهادهایی است که از زمان تأسیس، تلاش کرده است این سه حوزه را به یکدیگر نزدیک کند و امروز نیز سازمان تجاریسازی فناوری و اقتصاد دانشبنیان میتواند این مأموریت را با قدرت بیشتری دنبال کند.
وی تأکید کرد: یکی از ویژگیهای ارزشمند جهاد دانشگاهی، شناخت همزمان فضای دانشگاه، صنعت و نیازهای اجرایی کشور است. این ویژگی میتواند باعث شود فناوریهای توسعهیافته در مراکز پژوهشی، سریعتر به مرحله تولید و بازار برسند و در نهایت به ایجاد اشتغال برای فارغالتحصیلان دانشگاهی منجر شوند.
سپهری با اشاره به اینکه مهمترین چالش امروز زیستبوم نوآوری کشور، نبود پیوند مؤثر میان دانشگاه و صنعت است، اظهار کرد: سالهاست دانشگاهها به تولید مقاله، پایاننامه و پژوهشهای علمی اهتمام دارند و از سوی دیگر صنایع نیز با مسائل و نیازهای واقعی خود مواجه هستند، اما این دو بخش هنوز به اندازه کافی با یکدیگر گفتوگو نمیکنند. نتیجه این وضعیت آن است که بسیاری از پژوهشهای ارزشمند هرگز به مرحله تولید و تجاریسازی نمیرسند و در مقابل، صنعت نیز ناچار است بخشی از نیازهای فناورانه خود را از مسیرهای دیگر تأمین کند.
وی افزود: اگر بخواهیم اقتصاد دانشبنیان به موتور محرک اشتغال کشور تبدیل شود، باید این فاصله کاهش یابد. دانشگاه باید مسائل واقعی صنعت را بشناسد و صنعت نیز به ظرفیتهای علمی و فناورانه دانشگاهها اعتماد کند. جهاد دانشگاهی از جمله نهادهایی است که به دلیل تجربه چند دههای خود، توانسته است در این زمینه نقش واسط و تسهیلگر را ایفا کند و این تجربه ارزشمند باید بیش از گذشته تقویت شود.
اینکه نظام تأمین مالی نیز یکی از مهمترین گلوگاههای تجاریسازی فناوری در کشور است
رئیس اسبق مؤسسه کار و تأمین اجتماعی با بیان اینکه نظام تأمین مالی نیز یکی از مهمترین گلوگاههای تجاریسازی فناوری در کشور است، گفت: بسیاری از شرکتهای نوپا و فناور در مرحله توسعه محصول با کمبود منابع مالی مواجه میشوند. نظام بانکی به دلیل ماهیت خود معمولاً از طرحهای پرریسک حمایت نمیکند و سرمایهگذاری خطرپذیر نیز هنوز به جایگاه مطلوب نرسیده است؛ بنابراین یکی از ضرورتهای امروز، توسعه ابزارهای نوین تأمین مالی برای شرکتهای دانشبنیان و طرحهای فناورانه است.
وی ادامه داد: در بسیاری از کشورهای توسعهیافته، صندوقهای سرمایهگذاری خطرپذیر، شرکتهای بزرگ صنعتی و حتی دولت، بهصورت مشترک در توسعه فناوریهای نوآورانه سرمایهگذاری میکنند؛ زیرا میدانند که بازده این سرمایهگذاری در بلندمدت، افزایش بهرهوری، رشد اقتصادی و ایجاد اشتغال خواهد بود. در ایران نیز باید چنین نگاهی بر سیاستگذاری اقتصادی حاکم شود.
سپهری با اشاره به نقش حقوق مالکیت فکری در توسعه اقتصاد دانشبنیان اظهار کرد: پژوهشگر، مخترع و کارآفرین زمانی انگیزه کافی برای ورود به عرصه تجاریسازی خواهند داشت که مطمئن باشند دستاوردهای علمی و فناورانه آنان مورد حمایت قانونی قرار میگیرد. تقویت نظام مالکیت فکری، تسهیل ثبت اختراع و حمایت از حقوق نوآوران، از پیششرطهای شکلگیری یک زیستبوم پویا برای نوآوری و اشتغال است.
وی با بیان اینکه پارکهای علم و فناوری و مراکز رشد طی دو دهه گذشته نقش مهمی در حمایت از شرکتهای نوپا ایفا کردهاند، گفت: توسعه کمی این مراکز اتفاق ارزشمندی بوده است، اما اکنون زمان آن رسیده که کیفیت خدمات، میزان موفقیت شرکتها در ورود به بازار، صادرات محصولات فناورانه و میزان اشتغال ایجادشده نیز بهعنوان شاخصهای اصلی عملکرد مورد توجه قرار گیرد. هدف نهایی از ایجاد این زیرساختها، صرفاً استقرار شرکتها نیست، بلکه موفقیت آنان در بازار و خلق ارزش افزوده برای اقتصاد کشور است.
لزوم توسعه مشاغل جدید و دانش بنیان
این صاحبنظر حوزه اشتغال با تأکید بر اینکه اشتغال فارغالتحصیلان دانشگاهی یکی از مهمترین مسائل بازار کار ایران است، تصریح کرد: نسل جوان امروز از توان علمی و تخصصی بالایی برخوردار است، اما بازار کار سنتی ظرفیت جذب همه این نیروها را ندارد. توسعه اقتصاد دانشبنیان و تجاریسازی فناوری توسط سازمانهای مثل ستفا میتواند زمینه ایجاد مشاغلی را فراهم کند که متناسب با دانش، مهارت و توانمندی فارغالتحصیلان باشد و از مهاجرت سرمایه انسانی نیز جلوگیری کند.
سپهری همچنین به ضرورت اصلاح برخی سازوکارهای آموزش عالی اشاره کرد و گفت: دانشگاهها باید علاوه بر آموزش و پژوهش، به کارآفرینی و حل مسائل کشور نیز توجه کنند. معیارهای ارزیابی دانشگاهها و اعضای هیئت علمی نباید صرفاً بر تعداد مقالات استوار باشد، بلکه فعالیتهایی مانند ثبت اختراع، انتقال فناوری، ایجاد شرکتهای زایشی، همکاری با صنعت و درآمد حاصل از تجاریسازی نیز باید در نظام ارزیابی جایگاه شایستهای پیدا کند.
وی افزود: یکی دیگر از موضوعاتی که باید مورد توجه قرار گیرد، تقویت دفاتر انتقال فناوری در دانشگاهها و مراکز پژوهشی است. این دفاتر میتوانند نقش مهمی در ارزشگذاری فناوری، تنظیم قراردادهای انتقال دانش فنی، جذب سرمایهگذار و هدایت ایدههای فناورانه به سمت بازار ایفا کنند و حلقه ارتباطی میان پژوهشگر و بخش خصوصی باشند.
سپهری با اشاره به نقش سیاستگذاری در تکمیل زنجیره تجاریسازی فناوری اظهار کرد: توسعه اقتصاد دانشبنیان صرفاً با فعالیت دانشگاهها یا شرکتهای فناور محقق نمیشود، بلکه نیازمند مجموعهای از سیاستهای هماهنگ در حوزههای قانونگذاری، تأمین مالی، بازارسازی و حکمرانی است. هر اندازه این اجزا منسجمتر عمل کنند، امکان تبدیل دانش به ثروت و اشتغال نیز افزایش خواهد یافت.
وی افزود: یکی از اقداماتی که میتواند به رشد شرکتهای دانشبنیان کمک کند، استفاده از ظرفیت خریدهای دولتی است. دولت به عنوان بزرگترین خریدار کالا و خدمات در کشور میتواند با اختصاص بخشی از نیازهای خود به محصولات و خدمات فناورانه داخلی، بازار اولیه مناسبی برای شرکتهای نوآور فراهم کند. این اقدام علاوه بر کاهش وابستگی به واردات، موجب افزایش توان رقابتی شرکتهای دانشبنیان و ایجاد فرصتهای شغلی جدید خواهد شد.
رئیس اسبق مؤسسه کار و تأمین اجتماعی ادامه داد: همچنین ضروری است در اجرای پروژههای بزرگ ملی، موضوع انتقال فناوری و استفاده از توان علمی و مهندسی کشور به عنوان یک الزام مورد توجه قرار گیرد. بسیاری از کشورهای موفق توانستهاند از طریق پروژههای ملی، ظرفیت فناورانه داخلی خود را ارتقا دهند و فرصتهای گستردهای برای اشتغال نیروهای متخصص ایجاد کنند.
وی با تأکید بر اینکه توسعه فناوری باید متناسب با مزیتهای اقتصادی و منطقهای کشور باشد، گفت: ایران در حوزههایی مانند صنایع معدنی، فولاد، انرژی، پتروشیمی، کشاورزی، صنایع غذایی، تجهیزات پزشکی و فناوریهای نوظهور ظرفیتهای قابل توجهی دارد. اگر سیاستهای تجاریسازی بر پایه این مزیتها طراحی شود، میتوان ضمن افزایش بهرهوری، فرصتهای شغلی گسترده و پایداری در سراسر کشور ایجاد کرد.
سپهری با بیان اینکه توسعه فرهنگ کارآفرینی نیز بخشی جداییناپذیر از اقتصاد دانشبنیان است، اظهار کرد: بسیاری از صاحبان ایده از نظر علمی توانمند هستند، اما در زمینههایی مانند مدیریت کسبوکار، بازاریابی، مذاکره با سرمایهگذاران و توسعه بازار نیازمند آموزش و حمایت هستند. به همین دلیل، تجاریسازی فناوری تنها انتقال یک دانش فنی نیست، بلکه فرآیندی است که باید خدمات مشاورهای، آموزشی، حقوقی، مالی و مدیریتی را نیز در بر گیرد.
وی افزود: جهاد دانشگاهی در طول بیش از چهار دهه فعالیت خود نشان داده است که توانایی انجام چنین مأموریتهایی را دارد. این نهاد همواره تلاش کرده است آموزش، پژوهش، فناوری و نیازهای جامعه را در کنار یکدیگر قرار دهد و امروز نیز سازمان تجاریسازی فناوری و اقتصاد دانشبنیان میتواند با تکیه بر این تجربه، نقش مؤثرتری در توسعه اقتصاد دانشبنیان کشور ایفا کند.
ستفا میتواند بازیگر خوب تجاری سازی باشد
این پیشکسوت حوزه اشتغال خاطرنشان کرد: امروز بیش از هر زمان دیگری باید به سمت اقتصادی حرکت کنیم که ارزشآفرینی آن بر پایه دانش، نوآوری و خلاقیت باشد. منابع طبیعی هرچند اهمیت دارند، اما مزیت رقابتی پایدار کشورها را سرمایه انسانی، فناوری و نوآوری تعیین میکند. خوشبختانه ایران از نظر نیروی انسانی متخصص ظرفیت بسیار ارزشمندی در اختیار دارد و باید شرایطی فراهم شود که این ظرفیت در خدمت توسعه اقتصادی کشور قرار گیرد.
سپهری در پایان با تبریک سالروز تأسیس جهاد دانشگاهی اظهار کرد: این نهاد از ابتدای شکلگیری خود تلاش کرده است میان دانشگاه و نیازهای واقعی جامعه پیوند برقرار کند و امروز نیز میتواند در تحقق شعار اقتصاد دانشبنیان، اشتغالآفرین و فناورمحور نقشی تعیینکننده داشته باشد. بیتردید آینده بازار کار ایران بیش از گذشته به میزان موفقیت ما در تجاریسازی دانش، توسعه نوآوری و تبدیل ظرفیتهای علمی به کسبوکارهای پایدار وابسته است و سازمان تجاریسازی فناوری و اقتصاد دانشبنیان جهاد دانشگاهی میتواند یکی از مهمترین بازیگران این مسیر باشد.
گفتوگو: امیر علی بینام
ارسال نظرات