بازطراحی زیست‌بوم فناوری و نوآوری دانشگاه‌ها؛ از ایده‌محوری به نیازمحوری

عضو هیئت علمی دانشگاه گلستان و مجری طرح ملی بازطراحی زیست‌بوم فناوری و نوآوری دانشگاه‌ها با تشریح ابعاد این طرح ملی، از تغییر رویکرد دانشگاه‌ها از آموزش و پژوهش صرف به سمت حل مسئله، توسعه فناوری و خلق کسب‌وکار خبر داد.

به گزارش بازارکار به نقل از ایرنا از دانشگاه صنعتی امیرکبیر، مهدی غفاری اظهار داشت: هدف اصلی این برنامه، پررنگ‌تر کردن حوزه فناوری، کسب و کار و حل مسائل کشور در دانشگاه‌هاست تا فناوری‌های تولیدشده علاوه بر پاسخگویی به نیاز‌های کشور، به منبعی پایدار برای درآمدزایی دانشگاه‌ها تبدیل شوند.

وی با بیان اینکه رویکرد جدید با الگوی گذشته تفاوت اساسی دارد، اظهار کرد: در گذشته بخش عمده‌ای از فناوری‌های دانشگاهی صرفاً برای رفع نیاز یک شرکت یا سازمان تولید می‌شد، اما اکنون هدف این است که خود فناوری به یک کسب‌وکار تبدیل شود. این موضوع از دو مسیر دنبال خواهد شد؛ نخست ایجاد شرکت‌های مشترک میان دانشگاه و شرکای صنعتی یا سرمایه‌گذاران بیرونی و دوم بهره‌گیری از مدل رویالتی، به این معنا که دانشگاه درصدی از فروش محصول فناورانه را در قالب قرارداد‌های مشخص دریافت کند و از محل تجاری‌سازی فناوری به درآمد پایدار برسد.

غفاری با تأکید بر اینکه شکل‌گیری فرهنگ حل مسئله باید از کلاس‌های درس آغاز شود، افزود: در این طرح، تیم‌های حل مسئله از همان ابتدای دوران تحصیل دانشجویان تشکیل خواهند شد. این تیم‌ها تنها بر جنبه‌های فناورانه تمرکز نخواهند داشت، بلکه آموزش‌های مرتبط با منابع انسانی، اقتصاد، کسب‌وکار و مدیریت فناوری نیز دریافت می‌کنند تا از همان مراحل اولیه، توسعه فناوری را با نگاه اقتصادی و بازارمحور دنبال کنند. همچنین افراد با تخصص‌های مختلف به این تیم‌ها افزوده می‌شوند تا فرآیند تیم‌سازی و حل مسئله به صورت کامل شکل بگیرد.

وی یکی دیگر از محور‌های اصلی طرح را هدایت پایان‌نامه‌ها به سمت نیاز‌های واقعی کشور عنوان کرد و گفت: بخشی از پایان‌نامه‌های دانشگاهی باید به سمت حل مسائل کشور، تولید فناوری‌های قابل فروش و توسعه فناوری‌های نیازمحور هدایت شوند. مهم‌ترین تغییر در این طرح، عبور از رویکرد ایده‌محور و حرکت به سمت نیازمحوری است. تاکنون بسیاری از فعالیت‌های دانشگاهی بر اساس ایده‌های فردی استادان یا دانشجویان شکل می‌گرفت و پس از تولید محصول تازه مشخص می‌شد که بازار یا مشتری مناسبی برای آن وجود ندارد؛ اما در مدل جدید ابتدا نیاز شناسایی می‌شود و سپس فناوری متناسب با آن توسعه پیدا می‌کند.

مجری طرح ملی بازطراحی زیست‌بوم فناوری و نوآوری دانشگاه‌ها ادامه داد: دانشگاه‌ها در این مسیر نقش حمایتی جدی خواهند داشت. علاوه بر فراهم کردن امکانات آزمایشگاهی و کارگاهی، گرنت‌های ویژه‌ای برای تیم‌های فناور و هسته‌های نوآور در نظر گرفته می‌شود تا بتوانند نمونه اولیه محصولات خود را تولید کنند. پس از ساخت نمونه اولیه نیز ارتباط این تیم‌ها با بخش خصوصی و شرکای صنعتی برقرار خواهد شد تا فرآیند تجاری‌سازی و توسعه بازار یا همان مقیاس‌پذیری فناوری انجام شود.

وی با اشاره به نقش دانشجویان تحصیلات تکمیلی در اجرای این برنامه اظهار کرد: بخشی از ظرفیت دانشجویان کارشناسی ارشد و دکتری به اجرای این طرح اختصاص خواهد یافت و دانشجویانی که در این مسیر فعالیت کنند، علاوه بر حمایت‌های پژوهشی، از گرنت‌های ویژه نیز بهره‌مند خواهند شد تا بتوانند پروژه‌های فناورانه خود را با قدرت بیشتری دنبال کنند.

غفاری در ادامه بر ضرورت تحول در نظام آموزشی دانشگاه‌ها تأکید کرد و گفت: برای تحقق این اهداف، معاونت‌های آموزشی دانشگاه‌ها نیز باید تغییراتی در برنامه‌های خود ایجاد کنند. مهارت‌هایی مانند شناسایی مسئله، حل مسئله، کار تیمی، تیم‌سازی و توسعه کسب‌وکار باید به مهارت‌های دانشجویان افزوده شود و این موضوع نیز در دستور کار قرار گرفته است.

وی درباره دستاورد‌های اجرای این طرح ملی خاطرنشان کرد: خروجی این برنامه، دانشگاهی خواهد بود که بتواند به حل مسائل منطقه‌ای و ملی کمک کند، بر اقتصاد کشور و اقتصاد منطقه اثر مستقیم بگذارد و در کنار آن، مسیر‌های درآمدی جدیدی برای دانشگاه‌ها ایجاد شود. درآمد حاصل از فروش رویالتی فناوری‌ها، ایجاد شرکت‌های زایشی (Spin-off) مشترک میان دانشگاه و بخش خصوصی، علاوه بر دانشگاه، برای دانشکده‌ها، گروه‌های آموزشی، استادان و دانشجویان نیز منافع اقتصادی به همراه خواهد داشت.

عضو هیئت علمی دانشگاه گلستان همچنین از حمایت دانشگاه‌ها در حوزه مالکیت فکری خبر داد و گفت: فناوری‌هایی که در این چارچوب تولید شوند، علاوه بر دریافت گرنت‌های پژوهشی، از حمایت دانشگاه برای ثبت اختراع نیز برخوردار خواهند شد و هزینه‌های ثبت پتنت با مشارکت دانشگاه تأمین می‌شود تا حقوق مالکیت فکری و معنوی صاحبان فناوری تثبیت شود.

وی با اشاره به زمان آغاز اجرای برنامه در دانشگاه‌های پایلوت اظهار کرد: از مهرماه، دانشجویان دانشگاه‌های منتخب علاوه بر حضور در کلاس‌های آموزشی و فعالیت‌های پژوهشی، باید از همان ابتدای ورود به این موضوع نیز فکر کنند که چگونه می‌توانند یک کسب‌وکار راه‌اندازی کنند و فناوری‌های قابل عرضه به بازار و مورد نیاز کشور را توسعه دهند تا برای آینده شغلی خود نیز مسیر درآمدزایی پایداری ایجاد کنند.

غفاری درباره مطالعات تطبیقی این طرح گفت: تجربه دانشگاه‌های کشور‌های مختلف از جمله آمریکا، ترکیه، اسپانیا و کره جنوبی در حال بررسی است و الگو‌های موفق این کشور‌ها مطالعه می‌شود، اما معتقدیم نسخه ایران باید متناسب با شرایط بومی کشور طراحی شود و امکان استفاده مستقیم از الگو‌های خارجی وجود ندارد؛ بنابراین این مدل به صورت کامل بومی گرایی خواهد شد.

مجری این طرح ملی همچنین با اشاره به تجربه دانشگاه‌های موفق دنیا اظهار کرد: در بررسی‌های انجام‌شده، دانشگاه‌هایی مانند استنفورد، پلی‌تکنیک استانبول و دانشگاه هنگ‌کنگ، تعداد استارت‌آپ‌های ایجادشده طی دوره‌های پنج‌ساله، میزان درآمد‌های حاصل از منابع غیردولتی و مدل‌های درآمدی خود را به صورت شفاف گزارش کرده‌اند. برای نمونه، سهم قابل توجهی از درآمد دانشگاه استنفورد از منابعی غیر از بودجه دولتی تأمین می‌شود که نشان‌دهنده موفقیت این دانشگاه در توسعه اقتصاد دانش‌بنیان و تجاری‌سازی فناوری است.

وی در پایان درباره انتخاب دانشگاه‌های پایلوت اجرای این طرح توضیح داد: با توجه به اینکه زیست‌بوم دانشگاه‌های کشور از نظر دسترسی به منابع انسانی، صنایع، زیرساخت‌های فناوری و منابع مالی با یکدیگر متفاوت است، امکان اجرای یک نسخه واحد برای همه دانشگاه‌ها وجود ندارد. از این رو سه گروه از دانشگاه‌ها تعریف شده و از هر گروه یک دانشگاه به عنوان پایلوت انتخاب شده است.

دانشگاه صنعتی امیرکبیر به نمایندگی از دانشگاه‌های بزرگ مستقر در تهران، دانشگاه فردوسی مشهد به نمایندگی از دانشگاه‌های بزرگ و سطح یک کشور و دانشگاه گیلان به نمایندگی از دانشگاه‌های استان‌های دیگر انتخاب شده‌اند تا متناسب با ویژگی‌های هر زیست‌بوم، مدل مناسب طراحی و پس از ارزیابی، برای سایر دانشگاه‌های کشور بومی‌سازی و اجرا شود.