آسیب ربا به انگیزه کارآفرینی و اشتغال خلاقانه در نسل جوان

به گزارش بازارکار ، دکتر بهشتی در بزرگداشت میرمصطفی عالی نسب با اشاره به کارنامه ۷۰ ساله آن مرحوم در عرصه اقتصاد (از بازار و صنعت تا سیاست‌گذاری‌های بانکی در بانک ملی) تاکید کرد که ایشان همواره بر امکان‌پذیر بودن فعالیت اقتصادی سالم پافشاری می‌کردند.

وی افزود : عالی‌نسب که خود طراح نخستین دوره‌های حسابداری صنعتی برای بانک ملی بود، در سال‌های پایانی عمر خود با صراحت اعلام کرد: «من در تمام این چند دهه فعالیت اقتصادی در سطوح مختلف، نه یک ریال ربا داده‌ام و نه یک ریال ربا گرفته‌ام.» این تجربه نشان می‌دهد که هدایت کسب‌وکار‌های بزرگ و رونق تولید، بدون آلوده شدن به مناسبات ربوی و در بستری کاملاً اخلاقی و مولد امکان‌پذیر است؛ تا جایی که مرجع بزرگی مانند آیت‌الله بروجردی درباره دانش اقتصادی عالی‌نسب فرموده بودند: «آقای عالی‌نسب در حیطه اقتصاد، تقلید بر ایشان حرام است.»

 ربا؛ مانع بزرگ اشتغال، کار خلاقانه و پویایی نسل جوان

دکتر بهشتی در بخشی از سخنان خود به پیامد‌های ویرانگر ربا بر روی نیروی کار و انگیزه‌های شغلی پرداخت. به باور او، مسئله ربا صرفاً یک چالش فقهی یا فرمول ریاضی در بانکداری نیست، بلکه تأثیری مستقیم بر نیروی محرکه اقتصاد یعنی جوانان دارد:

«نسل جوانی که به آینده نگاه می‌کند و امید دارد وارد عرصه فعالیت، کار خلاقانه، تلاش و ایثار شود، ممکن است تحت تأثیر چنین مناسباتی (مناسبات ربوی) آسیب ببیند و انگیزه خود را از دست بدهد.»

وقتی در یک اقتصاد، «سرمایه» بدون اتصال به «کار و تولید واقعی» و صرفاً به واسطه مرور زمان سود‌های کلان خلق می‌کند، ارزش کار و کارآفرینی سقوط می‌کند. در چنین بستری، انگیزه‌ای برای راه‌اندازی کسب‌وکار‌های نوپا، اشتغال‌آفرینی و خلاقیت باقی نمی‌ماند و جامعه به سمت رکود و بی‌انگیزگی حرکت می‌کند.

چالش‌های تأمین مالی کسب‌وکار‌ها و سنگ‌اندازی سیستم بانکی

بخش دیگری از اظهارات دکتر بهشتی به موانع پیش روی افراد و بنگاه‌های کوچک برای دریافت تسهیلات اختصاص داشت. در حالی که برای پرداخت وام‌های کلان و خاص شرایط تسهیل‌شده‌ای وجود دارد، متقاضیان وام‌های خرد و تولیدکنندگان کوچک برای دریافت تسهیلات ناچیز (مانند ودیعه مسکن یا سرمایه در گردش محدود) با بوروکراسی‌های فرساینده، پیش‌دریافت سود وام و نرخ‌های بازپرداخت کمرشکن (مانند بازپرداخت ۶۲۰ میلیون تومانی در ازای وام ۳۵۰ میلیونی) مواجه هستند. این رفتارها، هرچند در قالب قرارداد‌های رسمی و ظاهراً شرعی بسته‌بندی می‌شوند، اما در عمل همان ماهیت ربوی و استثمارگرانه را بازتولید می‌کنند.

ضرورت شناخت روح قوانین به جای تکیه بر کلاه‌های شرعی

دکتر بهشتی با نقد رویکرد قشری و صوری به احکام اقتصادی، خواستار تمرکز بر «فلسفه و روح قوانین» شد. او با یادآوری دیدگاه‌های شهید آیت‌الله بهشتی و همچنین ریشه‌یابی واژه «حیله» (که در گذشته به معنای چاره‌جویی علمی و مهندسی بوده و نه فریب‌کاری)، اشاره کرد که تغییر قالب معاملات بدون حذف ماهیت ربوی، مشکلی از اقتصاد و کسب‌وکار‌ها حل نمی‌کند.

وی تأکید کرد که کارشناسان حقوقی و اقتصادی باید معاهدات و ابزار‌های مالی را به گونه‌ای طراحی کنند که راه‌های سوءاستفاده، فرار مالیاتی و دور زدن قوانین بسته شود تا سرمایه‌ها به جای گردش در چرخه‌های نزول‌خواری پنهان، به سمت تولید واقعی و اشتغال پایدار هدایت شوند./الف .ب