آموزش + اشتغال = امنیت؛ فرمولی ساده که نیازمند یادآوری است

بررسی‌های میدانی از اتفاقات اخیر کشور نشان می‌دهد بسیاری از کسانی که به آشوب و تخریب روی آوردند، از قشر بیکار و بدون مهارت بوده‌اند. این نوشتار نشان می‌دهد چرا سرمایه‌گذاری در زمینه "اشتغال و کارآفرینی" به‌ویژه در مناطق کم‌برخوردار، نه‌تنها یک تصمیم اقتصادی، بلکه یک اقدام با قید فوریت امنیتی و اجتماعی است.

یک معادله ساده وجود دارد: "بیکاری + احساس ناامیدی و سرخوردگی = مواد منفجره اجتماعی". ما در اتفاقات اخیر، انفجار این مواد منفجره را به‌وضوح دیدیم. وقتی جوانی در کوچه‌پس‌کوچه‌های یک شهر محروم، هیچ آینده‌ای برای خودش متصور نباشد، طبیعی است که یا مهاجرت کند، یا در خودش فرو برود، یا متأسفانه به سمت رفتارهای مخرب و تهییج‌کننده کشیده شود. این نوشتار بنا ندارد تنها از پیامدهای بیکاری بگوید؛ بلکه بر آن است ثابت کند که "کارآفرینی و ایجاد شغل پایدار، قوی‌ترین و کم‌هزینه‌ترین راهکار برای ایجاد امنیت اجتماعی و ملی است".

بررسی میدانی از افراد دستگیرشده در ناآرامی‌های اخیر، یک الگوی تکان‌دهنده را نشان می‌دهد: تعداد قابل‌توجهی از آنان را "جوانان بیکار، فاقد مهارت‌های شغلی و بعضاً از طبقات فرودست جامعه" تشکیل می‌دادند. گزارش‌های رسمی حاکی از آن است که بسیاری از این افراد، حتی در حین ارتکاب جرائم، تحت تأثیر مواد مخدر بودند.

این یک تصادف نیست. بیکاری طولانی‌مدت، فرد را از چرخه اقتصادی جامعه خارج می‌کند و او را به سمت اقتصاد سیاه - مثل قاچاق کالا، مواد مخدر و خریدوفروش سلاح سوق می‌دهد. در چنین شرایطی، فرد برای یک وعده غذا یا کسب حداقل هویت اجتماعی در یک گروه بزهکار، حاضر به انجام هر کاری می‌شود. خسارت بیش از "۱۰.۰۰۰ میلیارد تومانی" ناشی از تخریب زیرساخت‌ها در آشوب‌های اخیر، تنها صورت حساب مالی این معضل عمیق اجتماعی است.

مسئله فقط «نداشتن شغل» نیست. مسئله "نداشتن شغل شرافتمندانه، پایدار و هویت‌ساز" است. بسیاری از این جوانان، حتی اگر شغل‌های کاذب و موقتی هم داشته باشند، در اغلب موارد حس مفیدبودن، تعلق خاطر به جامعه و ایفای نقش شهروند قانون‌مدار را پیدا نمی‌کنند.

مطابق تجربه برخی کشورهای پیشرو راه¬حل واقعی، سه‌ضلعی "آموزش + توسعه بستر کارآفرینی + فرهنگ‌سازی مثبت" است.

تحول نظام آموزش از حافظه محوری به توسعه مهارت کاربردی امری حیاتی است. یک جوان در ایلام یا سیستان و بلوچستان باید بتواند با یک دوره آموزش فنی، یک مهارت قابل فروش (مثل نصب سولار، تعمیرات دیجیتال، پرورش گیاهان دارویی) کسب کند. نکته بعدی توجه به این مهم است که بزرگ‌ترین موتور ایجاد شغل پایدار، کارآفرینی است. یک کسب‌وکار کوچک محلی می‌تواند چندین خانواده را نجات دهد.

علاوه بر این نقش رسانه¬ها در توسعه فرهنگ کارآفرینی امری بی بدیل و غیرقابل‌انکار است. در یک کارویژه فوری می‌توان توصیه کرد رسانه‌ها با پرهیز از عادی‌سازیِ برخی ناهنجاری اخلاقی مانند «قانون¬گریزی»، از قهرمانان واقعیِ محلی - یعنی همان کارآفرینانی که در سخت‌ترین شرایط کسب‌وکار ایجاد کرده‌اند - قصه بسازند. به بیان بهتر معرفی الگوهای موفق در زمینه کارآفرینی در رسانه¬های جمعی امری کارساز است.

به دور از هر نوع شعارزدگی و بر اساس یک محاسبه منطقی عدم سرمایه‌گذاری و توجه کافی به امر کارآفرینی و توسعه اشتغال بعضاً ما را با هزینه‌های به‌مراتب بالاتر در جبران خسارات ناامنی، در مناطق محروم مواجه می‌کند.

از این منظر در حوزه سیاست‌گذاری می‌توان مواردی مانند معافیت‌های مالیاتی گسترده، برای شرکت‌هایی که در استان‌های محروم فعالیت دارند، همچنین واحدهای تولیدی یا مراکزی که خدمات اشتغال‌زا ارائه می‌کنند، نام برد.

علاوه بر این ارائه تسهیلات کم‌بهره و ضمانت‌های قوی برای وام‌های کارآفرینی جوانان محلی، تفویض اختیار به مراکز رشد بومی برای شناسایی، آموزش و حمایت از ایده‌های بومی از جمله راهکارهای مفیدی هستند که بر اساس تجربیات سایر کشورها در بوته آزمایش کارایی خود را به اثبات رسانده‌اند.

در این میان تغییر نگاه و رویکرد بخش خصوصی به مناطق محروم یک بایستهٔ اولی است. این مناطق، دارای بازارهای کشف‌نشده و البته نیروی کار مشتاق و ارزان، زمین و منابع با هزینه‌های به‌مراتب پایین‌تر در دسترس هستند؛ لذا سرمایه‌گذاری بخش خصوصی علاوه بر سودآوری اقتصادی در خور توجه، مزایای اجتماعیِ بسیار ارزشمند مانند ایجاد ثبات و امنیت به همراه خواهد داشت.

در پایان خطاب به دانش‌آموختگانی که در یک منطقه محروم زندگی می‌کنند؛ منتظر کسی نباشید!

مهارتی بیاموزید که حل‌کننده یک مشکل کوچک در اطرافتان باشد. از مراکز رشد و شتاب‌دهنده‌های محلی کمک بگیرید. شاید شروع شما، یک کارگاه کوچک تولید عسل یا یک استارتاپ در حوزه گردشگری محلی باشد. اما با عزمی راسخ و انگیزهٔ بالا قطعاً می‌توانید در یک بازه زمانی قابل‌قبول صاحب کسب‌وکار مناسب بوده که علاوه بر استقلال و قدرت اقتصادی، حامل ایفای نقش مفید شما در خیر عمومی نیز خواهد بود.

یونس میرزایی ، مدیر مرکز رشد واحدهای فناور جهاد دانشگاهی استان ایلام