«رتبه نخست کشوری در بهبود کسب‌وکار»؛ برای یک فارغ‌التحصیل بیکار چه معنایی دارد؟

نسل جوان؛ این نسل پویا که شریان حیاتی آینده استان و کشور محسوب می‌شوند، در تقاطع سنت‌ها و تحولات شتابان جهانی ایستاده‌اند؛ جایی که ظرفیت‌های عظیم تحصیلی و خلاقیت، همواره در معرض آزمون چالش‌های ملموس اقتصادی و فرهنگی قرار دارد.

خراسان رضوی، با پیشینه غنی فرهنگی و مذهبی و با دارا بودن نیروی انسانی تحصیل ‌کرده فراوان، پتانسیل عظیمی برای جهش‌های توسعه‌ای دارد. جوانان این خطه، با وجود دسترسی به بسترهای علمی و دانشگاهی قوی، بیش از هر زمان دیگری، نیاز به ترجمان این دانش به فرصت‌های شغلی پایدار و معنادار را احساس می‌کنند. دغدغه‌های اقتصادی، نه تنها یک چالش فردی، بلکه یک مسئله ساختاری است که مسیر زندگی بسیاری از جوانان را دچار وقفه کرده است.

نبض زندگی جوانان خراسان رضوی، در مناسبتی که به نام آنان نام‌گذاری شده است، در شهرستان‌های رنگارنگش، با ترکیبی از آرزوهای بزرگ، دغدغه‌های عمیق و امیدهایی گاه گره خورده با واقعیت‌های سخت، می‌تپد.

اشتغال، نخستین و مبرم‌ترین دغدغه است؛ یافتن شغلی که نه تنها مایحتاج اولیه را تأمین کند، بلکه متناسب با تحصیلات و شایستگی‌های آن‌ها باشد. این چالش، مستقیماً بر بزرگ‌ترین نهاد اجتماعی، یعنی ازدواج، سایه افکنده است. تأخیر در تشکیل خانواده، ناشی از بار سنگین هزینه‌های مسکن و مراسم، زنگ خطری است که پیامدهای آن در ساختار جمعیتی و اجتماعی استان قابل مشاهده است.

دغدغه‌های اقتصادی؛ اشتغال و ازدواج در صدر اولویت‌ها

بی‌شک، مهم‌ترین و پرتکرارترین دغدغه جوانان در خراسان رضوی، همچون سایر نقاط کشور، مسائل اقتصادی است. اشتغال پایدار و امکان تشکیل خانواده، دو ستون اصلی است که آینده بسیاری از جوانان بر آن استوار است. این دو مقوله، نه تنها بر زندگی فردی جوانان، بلکه بر پویایی اجتماعی و اقتصادی کل استان تأثیرگذارند.

امیرعلی امیرزاده، یک جوان خراسانی با بیان اینکه به نظر من اشتغال و ازدواج مهمترین دغدغه جوانان امروزی است، گفت: گرچه مسئولین از وضعیت بهبود کسب و کار در استان سخن می‌گویند ، اما وقتی من، به عنوان یک فارغ‌التحصیل دانشگاهی، ساعت‌ها وقت می‌گذارم تا برای یک موقعیت شغلی درخواست دهم و در نهایت یا پاسخی نمی‌گیرم یا با حقوقی کمتر از خط فقر روبرو می‌شوم، آن «رتبه نخست کشوری در بهبود کسب‌وکار» برای من چه معنایی دارد؟

وی افزود: ما جوانان توقع نداریم دولت برای ما شغل بیافریند، اما توقع داریم مسیری که برای سرمایه‌گذار باز می‌شود، به همان سهولت و شفافیت برای ورود نیروی کار متخصص باز شود. ما آماده‌ایم که با فناوری‌های جدید کار کنیم، اما کارگاه‌ها و شرکت‌ها باید برای جذب ما آماده باشند. متأسفانه، امروز کار برای ما حکم یک شانس را دارد، نه یک حق طبیعی.

این جوان ۲۲ ساله دانشجو گفت: وقتی مسئله اشتغال حل نشود، ازدواج تبدیل به یک شوخی تلخ می‌شود. چطور باید به کسی قول زندگی مشترک داد، وقتی نمی‌دانی قسط ماه بعد اجاره خانه یا حتی هزینه یک شب مهمانی خانوادگی را از کجا باید تأمین کنی؟ من یک جوانم، آینده‌نگر هستم و نمی‌خواهم زندگی‌ام را با قمار مالی شروع کنم. به نظر من تأخیر در ازدواج، دیگر یک انتخاب فرهنگی نیست؛ بلکه یک تصمیم اقتصادی تحمیلی است.

وی اظهار کرد: اگر قرار است شاهد توسعه باشیم، باید توسعه‌اش از سفره و خانه جوانانش شروع شود. ما نیازمند وعده نیستیم؛ ما نیازمند دستورالعمل‌های اجرایی شفاف برای اتصال دانشجو به صنعت و تسهیلات واقع‌بینانه برای شروع زندگی هستیم. ما جوانان، دیگر حوصله شنیدن آمار نداریم؛ ما فقط آینده‌ای قابل لمس می‌خواهیم.

موانع بوروکراتیک و عدم تناسب رشته‌ها، کارآفرینی جوانان را قفل کرده است

بسیاری از جوانان تحصیلکرده در خراسان رضوی، با وجود داشتن مدارک عالی دانشگاهی، با مشکل یافتن شغل متناسب با رشته تحصیلی خود مواجه هستند. این معضل که به بیکاری پنهان نیز شهرت دارد، منجر به هدر رفت سرمایه‌های انسانی و مالی کشور می‌شود.

مجید معماریان، دانشجوی رشته مهندسی، ضمن بیان چالش‌های اقتصادی پیش روی هم‌نسلان خود، تأکید کرد: مسیر شغلی جوانان با موانع ساختاری و بوروکراتیک جدی روبروست.

وی افزود: علی‌رغم تمایل عمومی به سمت کارآفرینی و ایجاد استارتاپ‌ها، فقدان سرمایه اولیه کافی و بوروکراسی دست ‌و پاگیر اداری، مانع اصلی تحقق این هدف شده است. بسیاری از ایده‌های نوآورانه به دلیل نبود حمایت‌های اولیه در همان فاز استارتاپی متوقف می‌شوند.

این دانشجوی رشته مهندسی به معضل دیگر بازار کار اشاره کرد و آن را عدم تناسب رشته‌ای دانست و تصریح کرد: برخی رشته‌های دانشگاهی اشباع کامل شده‌اند، اما همزمان، نیاز شدید به تخصص در حوزه‌های فنی و نوظهور وجود دارد که دانشگاه‌ها نتوانسته‌اند پاسخگو باشند.

معماریان همچنین نسبت به وضعیت اشتغال در بخش‌های مهارتی هشدار داد و گفت: بیکاری در میان فارغ‌التحصیلان فنی و کارگری نیز یک بحران جدی است که فشارهای اقتصادی سنگینی بر خانواده‌ها وارد کرده است.

ازدواج؛ رؤیایی دست‌نیافتنی در سایه تورم و گرانی

فراهم نبودن شرایط اقتصادی، از جمله تأمین مسکن، هزینه‌های سرسام‌آور برگزاری مراسم ازدواج و نبود ثبات اقتصادی، باعث شده تا سن ازدواج در میان دختران و پسران به طور مداوم افزایش یابد. این تأخیر، علاوه بر مشکلات روانی و اجتماعی ناشی از آن، مانند افزایش تنهایی، احساس عدم بلوغ کافی برای پذیرش مسئولیت و نگرانی از آینده، می‌تواند منجر به کاهش نرخ باروری و پیری جمعیت در آینده شود.

وام‌های ازدواج، هرچند گامی مثبت هستند، اما اغلب تکافوی هزینه‌های واقعی را نمی‌دهند و جوانان را در چرخه وام‌دهی و وام‌گیری گرفتار می‌کنند، به گونه‌ای که بسیاری از وام‌گیرندگان، سال‌ها پس از تشکیل خانواده، همچنان درگیر بازپرداخت اقساط سنگین هستند.

آیدا-ش، دختر ۲۴ ساله، وضعیت فعلی ازدواج جوانان را «رؤیایی دست‌نیافتنی» دانست و گفت: مشکلات اقتصادی عامل اصلی این چالش است.

وی با اشاره به افزایش مداوم سن ازدواج در میان جوانان به خصوص دختران، اظهار کرد: نبود شرایط اقتصادی مناسب، از جمله تأمین مسکن، هزینه‌های سرسام‌آور مراسم و بی‌ثباتی اقتصادی، مانع اصلی تشکیل خانواده برای بسیاری از ماست.

آیدا افزود: این تأخیر در ازدواج، می‌تواند مشکلات روانی مانند تنهایی و نگرانی از آینده را نیز به همراه داشته باشد.

علاوه بر دغدغه‌های اقتصادی، جوانان با چالش‌های اجتماعی و فرهنگی متعددی نیز روبرو هستند که بر هویت، سبک زندگی و روابط بین فردی آن‌ها تأثیر می‌گذارد. این چالش‌ها، در بطن جامعه‌ای در حال تحول و با بافت فرهنگی غنی چون خراسان رضوی، ابعاد پیچیده‌تری به خود می‌گیرد.

هویت‌یابی و سبک زندگی؛ میان سنت‌های دیرین و جذابیت‌های مدرنیته

جوانان امروز در خراسان رضوی، در فضایی زندگی می‌کنند که تلفیقی از سنت‌های دیرین این دیار، ارزش‌های دینی و انقلابی و جذابیت‌های مدرنیته و فرهنگ جهانی است. این دوگانگی، گاه منجر به سردرگمی در هویت‌یابی و انتخاب سبک زندگی مناسب می‌شود. از یک‌سو، پایبندی به ارزش‌های خانوادگی، فرهنگی و دینی منطقه و از سوی دیگر، تأثیرپذیری از فرهنگ جهانی از طریق رسانه‌ها، اینترنت و شبکه‌های اجتماعی، چالشی است که جوانان برای یافتن تعادل و هویت مستقل در آن تلاش می‌کنند. این تلاش، گاه با مقاومت‌های فرهنگی و اجتماعی از سوی نسل‌های پیشین نیز مواجه می‌شود.

یکی از اساتید حوزه علمیه، در گفت‌وگو با ایسنا با تأکید بر فضای فرهنگی خاص حاکم بر جامعه به عنوان خاستگاه ارزش‌های دیرین، اظهار کرد: جوانان در حال تجربه یک «کشمکش هویتی» پیچیده هستند.

حجت‌الاسلام غلامرضا رضایی، اظهار کرد: جوان ناچار است همزمان به میراث غنی فرهنگی، ارزش‌های دینی و انقلابی که بر آن تأکید شده، وفادار بماند و در عین حال، با سیل اطلاعات و سبک‌های زندگی ارائه شده از طریق رسانه‌های نوین جهانی نیز تعامل کند. این تلاقی، اگر به درستی هدایت نشود، منجر به سردرگمی در انتخاب مسیر و هویت مستقل می‌شود.

رضایی فضای مجازی را چالشی دانست که دیگر نمی‌توان آن را از زندگی جوانان تفکیک کرد و آن را ابزاری قدرتمند با دو روی کاملاً متفاوت توصیف کرد.

وی معتقد است؛ این فضا بستری فراهم کرده است که جوانان بتوانند مهارت‌های جدید بیاموزند، ارتباطات مؤثری برقرار و حتی منابع درآمدی جدیدی کسب کنند اما از سویی در کنار این فرصت‌ها، تهدیداتی نظیر اعتیاد به اینترنت و شبکه‌های اجتماعی به شدت در حال گسترش است.

این استاد حوزه علمیه اظهار کرد: فضای مجازی مقایسه‌های اجتماعی ناشی از محتوای غیرواقعی، اضطراب و افسردگی را در میان نوجوانان و جوانان تشدید کرده است. علاوه بر این، انتشار هدفمند اخبار کذب، ترویج خشونت سایبری و کلاهبرداری‌های آنلاین، امنیت روانی و مالی این قشر را به خطر انداخته است.

وی همچنین از شکاف میان نسل جوان و نسل‌های پیشین خبر داد و افزود: این شکاف ناشی از تفاوت‌های بنیادین در ارزش‌ها، اولویت‌ها و سبک‌های زندگی هستند که با سرعت تحولات اجتماعی تشدید شده است.

رضایی تصریح کرد: این شکاف، در بافت فرهنگی متراکم جامعه، می‌تواند منجر به تنش و سوء تفاهم در سطح خانواده و جامعه شود. وقتی نسل‌ها نتوانند دغدغه‌های یکدیگر را درک کنند، انسجام اجتماعی آسیب می‌بیند و در نتیجه حرکت به سوی توسعه متوقف خواهد شد.

فقر امید، جدی‌تر از فقر مالی است

چند سالی می‌شود که برخی روانشناسان زنگ خطر جدی را درباره وضعیت سلامت روان جوانان به صدا درآورده‌اند. این نسل به طور همزمان با فشارهای اقتصادی طاقت‌فرسا، فقدان مسیرهای شفاف شغلی و تعاملات پرفشار در فضای مجازی دست و پنجه نرم می‌کنند.

یک روانشناس، مشکلات اقتصادی، فقدان مسیر شغلی شفاف و آسیب‌های سلامت روان ناشی از تعاملات دیجیتال را سه چالش محوری این قشر از جامعه دانست و گفت: نسل جوان امروز در تقاطع فشارهای سنتی و مدرنیته گرفتار شده‌اند.

زهره فرخ منش، اظهار کرد: دغدغه‌های جوانان دیگر صرفاً محدود به تحصیلات نیست؛ بلکه یک مثلث پرتنش از مسائل اقتصادی، اجتماعی و روانی را تشکیل می‌دهد که نیازمند مداخله فوری و هدفمند است.

وی مهم‌ترین منبع استرس برای جوانان را بیکاری و عدم قطعیت‌های معیشتی دانست و توضیح داد: تلاش‌های تحصیلی در بسیاری از موارد به شغل مناسب ختم نمی‌شود که این امر حس بی‌ارزشی و ناکامی را در فرد تقویت می‌کند. نگرانی بابت تأمین هزینه‌های زندگی، ازدواج و تشکیل خانواده، فشاری مضاعف است که به مرور زمان به فرسودگی روانی تبدیل می‌شود.

 این روانشناس افزود: این فشار اقتصادی باعث شده است تا بسیاری از استعدادها به دلیل نبود منابع مالی برای سرمایه‌گذاری یا حرکت به سمت شغل‌های آزاد، به هدر رود.

وی ادامه داد: برخی انتظارات و محدودیت‌های فرهنگی و اجتماعی، اگرچه ممکن است با نیت حفظ سنت‌ها وضع شده باشند، اما در دنیای امروز، به عنوان عاملی برای احساس سرخوردگی و محدود شدن دایره فعالیت‌ها، به ویژه برای زنان جوان، عمل می‌کنند.

فرخ‌منش تأکید کرد: تا زمانی که این مشکلات ساختاری و فرهنگی حل نشوند، اقدامات مقطعی بی‌فایده خواهد بود.

قشر جوان سرشار از انرژی و انگیزه برای پیشرفت

در حالی که قشر جوان سرشار از انرژی و انگیزه برای پیشرفت است، موانع اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی، به ویژه در حوزه اشتغال و شکل‌دهی آینده‌ای مطمئن، مسیر تحقق آرزوهایشان را با دشواری‌های جدی مواجه ساخته است. این وضعیت، زنگ خطری است برای جامعه‌ای که سرمایه انسانی جوان، اصلی‌ترین موتور محرکه آن محسوب می‌شود.

یک جامعه‌شناس و استاد دانشگاه پیام نور مسئله اشتغال مولد و پایدار و مسکن را اولویت‌های نخست جوانان دختر و پسر دانست و گفت: بسیاری از فرصت‌های شغلی موجود یا با مهارت‌های تخصصی جوانان همخوانی ندارد یا به دلیل نااطمینانی اقتصادی و تورم، فاقد جذابیت لازم برای برنامه‌ریزی بلندمدت هستند.

عباس عابدی در گفت‌وگو با ایسنا افزود: هنگامی که تلاش‌های جوانان به نتیجه مطلوب نرسد و آینده شغلی و تشکیل خانواده تضمین نشود، به طور طبیعی احساساتی نظیر سرخوردگی، ناامیدی و یاس تقویت می‌شود. این احساسات، به نوبه خود، زمینه‌ساز افزایش اضطراب و افسردگی شده و حتی به احساس بی‌هدفی دامن می‌زند.

وی همچنین تفاوت‌های جنسیتی در مواجهه با موانع را برجسته دانست و تصریح کرد: دختران جوان علاوه بر چالش‌های شغلی که ممکن است با موانع بیشتری در دسترسی به فرصت‌های برابر روبرو باشند، با فشارهای فرهنگی و اجتماعی محدود کننده‌تر در زمینه نقش‌های اجتماعی و فرصت‌های فرهنگی نیز دست و پنجه نرم می‌کنند. انتظارات متفاوت جامعه از دختران، می‌تواند منجر به احساس محدودیت شدید در تحقق پتانسیل‌های فردی شود.

این جامعه‌شناس خاطرنشان کرد: جوانان موتور محرک توسعه هستند. سیاست‌گذاری‌ها باید بر مبنای رفع موانع اقتصادی و اجتماعی و ایجاد شفافیت تدوین شوند. جلب مشارکت واقعی جوانان در فرآیندهای تصمیم‌سازی، کلید دستیابی به توسعه پایدار است.

جوانان، با وجود تمام چالش‌ها و موانع پیش رو، همچنان امیدوار به آینده‌ای روشن و سرشار از فرصت هستند. دغدغه‌های اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی، اگرچه واقعی و جدی‌اند، اما نباید مانع از دیدن ظرفیت‌های عظیم، استعدادهای درخشان و پتانسیل‌های بی‌بدیل این نسل شوند.

 روز جوان، تنها یک مناسبت تقویمی نیست، بلکه فرصتی است برای بازنگری جدی در سیاست‌ها، افزایش حمایت‌های عملی و باور عمیق به توانمندی‌های جوانان این دیار. امید است با نگاهی واقع‌بینانه به دغدغه‌ها، تدوین راهکارهای عملی و پایدار و تکیه‌بر ظرفیت‌های فرهنگی، معنوی و انسانی استان، بتوان گامی اساسی و مؤثر در جهت تحقق آرزوها، رفع موانع و شکوفایی کامل استعدادهای نسل جوان خراسان رضوی، به عنوان سرمایه‌های اصلی این استان، برداشت.

 این مهم، نیازمند هم‌افزایی، همدلی و همکاری میان جوانان، خانواده‌ها، دانشگاهیان، فعالان فرهنگی و اجتماعی و مسئولان و مدیران استانی است تا بتوان آینده‌ای روشن‌تر و پرامیدتر را برای جوانان خراسان رضوی رقم زد.