راه‌اندازی کانون دانش‌آموختگان علمی‌کاربردی با ۲.۲ میلیون عضو در آینده نزدیک

به گزارش بازارکار به نقل از ایرنا، «محمد علی‌اکبری» رئیس دانشگاه جامعه علمی کاربردی به تازگی مهمان خبرگزاری جمهوری اسلامی بود، بخش نخست مصاحبه وی در استودیوی ایرنا پیشتر منتشر شده و اکنون بخش دوم گفت‌وگوی وی با ایرنا را می‌خوانید:

ایرنا- در سال‌های اخیر با توجه به تغییرات ترکیب جمعیتی و کاهش جمعیت جوان، جمعیت متقاضی ورود به دانشگاه نیز کاهش یافته است. آیا دانشگاه علمی کاربردی نیز از این جریان متأثر شده است؟

علی‌اکبری: در پاسخ به این سؤال باید بگویم «بله و خیر». دانشگاه جامع علمی کاربردی متأثر از یک سری سیاست‌های بالادستی در یک دهه گذشته قرار گرفت و در دو مقطع جمعیت دانشجویی آن کوچک شد؛ یکی زمانی که دولت تصمیم گرفت برخی مراکز وابسته به دستگاه‌های اجرایی را تعطیل کند که تعداد مراکز ما از حدود ۱۰۰۰ به ۵۰۰ کاهش یافت. اما صرف‌نظر از آن سیاست‌های بالادستی، در چند سال اخیر نه تنها ریزش نداشته‌ایم، بلکه با افزایش جمعیت دانشجویی مواجه شده‌ایم؛ به‌گونه‌ای که در سال گذشته، شاهد افزایش ۷ هزار نفری بودیم و آمار دانشجویان از ۲۳۶ هزار به حدود ۲۴۰ هزار نفر رسید.
مهم‌ترین دلایل این رشد چه بوده است؟

یکی از دلایل، بازخورد مثبت جامعه نسبت به فارغ‌التحصیلان ماست. در شرایطی که نرخ بیکاری تحصیل‌کرده‌ها بالاست، بخشی از جامعه به این نتیجه رسیده که به دانشگاهی برود که فرد را با مهارت فارغ‌التحصیل کند؛ یعنی اگر بخش دولتی زمینه اشتغال نداشت، فارغ‌التحصیل بتواند برای خودش کاری راه بیندازد یا بر حسب نیاز به مهارت، جذب بازار کار شود.

دلیل دیگر، ساختار پویا و دینامیک این دانشگاه است که به ما اجازه می‌دهد رشته‌های بدون متقاضی را به راحتی تعطیل کنیم. ما مطالعات بازار انجام می‌دهیم و اگر رشته‌ای مورد تقاضا نباشد، آن را حذف می‌کنیم؛ در حالی که در دانشگاه‌های دولتی به دلیل حضور اعضای هیأت علمی، این کار به راحتی ممکن نیست. اما در علمی کاربردی که دانشگاهی جامعه‌پسند و معطوف به نیازهای روز است، این قید و بندها وجود ندارد.

همکاران ما مدام در حال ارزیابی رشته‌های جدید و نوظهور هستند و این کار در چارچوب شورای گسترش و شورای برنامه‌ریزی درسی انجام می‌شود. به عنوان نمونه، اخیراً رشته «مهندسی فناوری خودروهای هیبریدی» را تصویب کردیم؛ زیرا مراکز علمی کاربردی در صنعت خودرو به این نتیجه رسیدند که با افزایش خودروهای هیبریدی در کشور، به تکنیسین متخصص نیاز داریم و ما در تعامل با صاحبنظران علمی و استادکاران تجربی، این رشته را تعریف کردیم. همچنین رشته روابط عمومی را بازنگری کرده و «روابط‌عمومی دیجیتال» را به تصویب رساندیم، چون امروز فضای روابط‌عمومی لزوماً مکتوب نیست. یا در حوزه آتش‌نشانی، با توجه به تجارب جنگ‌های اخیر، رشته‌های جدید برای فرماندهی، کنترل و مربیگری در این حوزه تصویب شد تا آموزش‌های پیشگیری از خطرات آتش‌سوزی در شرایط بحرانی مانند جنگ، در مدارس و مراکز مختلف ارائه شود.

این ظرفیت قانونی که در اختیار دانشگاه علمی کاربردی قرار دارد، به دانشگاه اجازه می دهد تا خودش را با جامعه، وفق بدهد و رشته‌هایش را متناسب با نیاز جامعه بازنگری کند و امیدوارم که دانشگاه جامع علمی کاربردی، بیش از پیش، صدای جامعه را بشنود و برای پاسخ به درخواست‌های جامعه، دست به اصلاح و نوآوری بزند.

یکی از سؤالات من درباره بازنگری سرفصل‌ها و رشته‌ها بود که پاسخ دادید. اما آیا به لحاظ آماری می‌توان گفت در ۵ سال اخیر، بازنگری چند رشته یا سرفصل درسی را داشته‌ایم؟

علی اکبری: به طور معمول در دانشگاه علمی کاربردی باید در طی یک دوره ۵ ساله، سرفصل‌ها را به صورت مستمر بازبینی کنیم و قطعاً اگر در دوره‌ای این کار را نکرده باشیم، خطا از ماست. سیاست و رویکرد ما بر این است که هر ۵ سال، سرفصل‌ها به‌روز شوند تا متناسب با روز باشند. برای نمونه، همین رشته‌هایی که اشاره کردم؛ مثلاً هوش مصنوعی ۵ سال پیش کسی از آن صحبت نمی‌کرد، اما امروز باید در رشته‌های جدید حتماً لحاظ شود.

نکته دیگر این است که ساختار ما علاوه بر انعطاف‌پذیری، تعاملی هم هست؛ یعنی تعامل بین صاحبنظران دانشگاهی و خبرگان و مجربان حوزه‌های مختلف وجود دارد. اخیرا در جلسه ما مدیران آتش‌نشانی در کنار اساتید دانشگاهی حضور داشتند؛ یک گروه از یک چارچوب علمی دفاع می‌کردند و گروه دیگر از چارچوب تجربی. و اصل اساسی ما این است که حداقل ۶۰ درصد آموزش‌ها به صورت کارگاهی و عملی باشد؛ البته بسیاری از رشته‌ها تا ۸۰ درصد عملی هستند. این رشته‌ها لزوماً در یک ساختمان لوکس یا خیابان خوب قابل اجرا نیستند و نیاز به امکانات خاص دارند؛ مثلاً رشته آتش‌نشانی باید در یک مرکز آتش‌نشانی با همه قابلیت‌های آن اجرا شود و همین موضوع، فارغ‌التحصیلان ما را متمایز کرده است.

نیازسنجی در دانشگاه به چه شکلی انجام میشود؟ آیا کمیته‌های تخصصی این کار را بر عهده دارند؟

علی‌اکبری: نیازسنجی را به دو صورت انجام می‌دهیم: نخست، یک مدیریت خاص با عنوان «مدیریت مطالعات بازار و جامعه» در دانشگاه داریم که سیاست‌های کلی کشور، روندهای اجرایی و جهت‌گیری‌های کلان را رصد می‌کند (رویکرد بالا به پایین). دوم، ما نزدیک به ۵۰۰ مرکز علمی کاربردی در همه حوزه‌ها داریم؛ از صنعت خودرو، فولاد، آلومینیوم، صنایع غذایی، پوشاک و رسانه، هر کدام از این مراکز در دل یک دستگاه یا شرکت متقاضی قرار دارند و همان‌جا نیازهای بازار را به صورت شبکه‌ای از پایین به بالا منتقل می‌کنند. همچنین هر سال پس از پذیرش، تحلیل دقیقی از اقبال به رشته‌ها انجام می‌دهیم و متوجه می‌شویم کدام رشته متقاضی خود را از دست داده است. با جامعه نمی‌توان لج کرد؛ اگر رشته‌ای مورد نیاز نباشد، آن را تعدیل می‌کنیم. این تحلیل‌ها در دفتر گسترش دانشگاه و دفتر مطالعات بازار، نقشه راه ترم بعد را مشخص می‌کند. بر این اساس، ممکن است هم ریزش داشته باشیم و هم رویش؛ هم تعطیلی رشته و هم ایجاد رشته و بازنگری. این سازوکار باعث می‌شود دانشگاه علمی کاربردی در عین پایایی، به‌روز و مقبول جامعه باشد.

سوالی که در رابطه با خانواده بزرگ دانشگاه علمی کاربردی دارم این است که بخش‌های مختلف و اعضای این خانواده را دانشجویان، مدرسان، کارکنان، مدیران و فارغ‌التحصیلان تشکیل می‌دهند، آیا برنامه‌ای برای تشکیل کانون دانش‌آموختگان دارید تا این عزیزان پس از فارغ‌التحصیلی از مجموعه جدا نشوند و حداقل سالی یک بار گرد هم بیایند تا از ظرفیت آنان بیشتر استفاده شود؟

علی‌اکبری: آنچه تحت عنوان کانون دانش‌آموختگان مطرح کردید، جزء برنامه‌های در دست اقدام در سطح ملی است و امیدوارم خیلی زود خبر آن را داشته باشید.

اما دو سطح دیگر برای حفظ این سرمایه نیز داریم: یکی اینکه همه مراکز ما - که استحضار دارید از نظر اشتغال، دانشگاهی با بالاترین ضریب اشتغال در کشور هستیم - در این مسیر، سعی می‌کنند و در اکثر مراکز، مرکز کاریابی هم داریم. دستاوردشان این است که یک شناسنامه از فارغ‌التحصیلان خود تهیه می‌کنند که کجا هستند و چه می‌کنند و این را به عنوان سرمایه اجتماعی ذکر می‌کنند. مثلاً فلانی شرکت تأسیس کرده، فلانی الان در مراکز پذیرش دانشجو به شرط اشتغال، دانشجو جذب می‌کند. خیلی وقت‌ها وقتی به مراکز می‌رویم، می‌بینیم دانشجویی سابق یک مرکز علمی کاربردی، الان مسئول آن مرکز است. همچنین در سازمان‌ها، شرکت‌ها و انجمن‌های دیگر مشغول هستند؛ نمونه‌اش اینکه ما در هلال‌احمر و فراجا مرکز داریم و بسیاری از مدیران آن‌ها، فارغ‌التحصیلان ما هستند.

سطح دوم این است که فارغ‌التحصیلان ما ضمن اینکه دانشجو دارند و بعد در آنجا کار می‌کنند، کم‌کم تبدیل به مدرسین خبره می‌شوند؛ یعنی روزی دانشجو بودند و امروز می‌توانند آموزش‌دهنده باشند. این تغییر نقش از دانشجو به مدرس خبره، یکی از دلایل پایداری دانشگاه علمی کاربردی با وجود آن فراز و فرودهاست.

اگر بخواهم صریح بگویم، چه سازمانی می‌تواند نصف ظرفیت خود را بر اساس یک سیاست بالادستی از دست بدهد و بعد پایدار بماند و پس از یکی دو سال رشد کند و به جایگاه قبلی برگردد؟ این جز به مدد سرمایه اجتماعی قوی و همراهی پشتیبانانی که بدون هیچ چشمداشتی از این زیرنظام دفاع می‌کنند، ممکن نیست. ما به این حامیان افتخار می‌کنیم.

می‌دانید که جمعیت فارغ‌التحصیلان علمی کاربردی بیش از ۲ میلیون و ۲۰۰ هزار نفر در سراسر کشور است. بنابراین هیچ جایی از ایران نیست که نماینده ما آنجا حضور نداشته باشد. پس ما می‌توانیم این قول را از طرف دانشگاه بدهیم که کانون دانش‌آموختگان علمی کاربردی به زودی اعلام موجودیت می‌کند.

آیا تشکیل بانک اطلاعاتی دانش‌آموختگان در دستور کار دانشگاه علمی کاربردی هست؟ و آیا برنامه‌ای برای راه‌اندازی مجمع حامیان یا خیرین دانشگاه دارید، مشابه آنچه در سایر دانشگاه‌ها وجود دارد؟

علی‌اکبری: پرسش بسیار خوبی مطرح کردید. وقتی از حامیان علمی کاربردی صحبت می‌کنیم، فقط کسانی نیستند که اینجا درس خوانده یا تدریس کرده‌اند؛ بلکه هر کسی که با این دانشگاه پیوندی دارد، می‌تواند حامی باشد. اما واقعیت این است که اکثر دانشگاه‌های دولتی از بودجه دولتی تغذیه می‌کنند و خیرین ممکن است خوابگاه یا دانشکده بسازند یا به کتابخانه کمک کنند. اما در دانشگاه علمی کاربردی، شاید جرأت نکنم بگویم چه اعتباری از دولت می‌گیریم؛ حقیقتاً هیچ بار مالی به دولت تحمیل نمی‌کنیم و شاید بتوان گفت تقریباً همه‌اش بر پایه خیریه و حمایت بخش‌های غیردولتی است.

ببینید، اگر شرکت پشتیبان، تعمیرگاه، خط تولید، مرکز تحقیق و توسعه (R&D) و آزمایشگاه خود را در اختیار ما قرار ندهد، مگر می‌تواند حتی با شهریه کل دانشجویان، یک دستگاه خودروی هیبریدی بخرد؟ حقیقتا یکی از دلایل سرپا ماندن این زیرنظام، همین کمک‌های جانبی بخش خصوصی است. ما استانداردهای آموزش عالی دولت را در بخش خصوصی اجرا می‌کنیم. چند وقت پیش در یک مرکز فرهنگی فاخر بودم، بحث شد که جایزه‌ای در نظر بگیریم؛ یک سفر زیارتی پیش‌بینی کردیم، در حالی که هزینه سفر زیارت هر نفر، از شهریه ترمشان بیشتر بود! این نشان می‌دهد که نگاه علمی‌کاربردی، نگاه انتفاعی صِرف نیست. اگر یک شرکت فولاد دانشجو تربیت می‌کند، دارد برای ایران خدمت می‌کند و به جرات می‌گویم در اکثر موارد، دیدگاه انتفاعی یا حتی هزینه سر به سر هم وجود ندارد. منکر نمی‌شوم که مراکزی هم نگاه اقتصادی دارند، اما وقتی می‌گوییم «علمی‌کاربردی»، معنایش همین است. ما چند مرکز وابسته داریم که زمین و ساختمانشان را خیرین داده‌اند.

دانشگاه از این ظرفیت‌ها استفاده می‌کند؛ اگر نمی‌کرد، با ۲۴۰ هزار دانشجو و کل بودجه‌ حدود ۴۰۰ میلیارد تومانی که از دولت می‌گیریم، چگونه می‌توان این دانشگاه را اداره کرد؟ در حالی‌که برخی دانشگاه‌ها یک برنامه‌شان ۴۰۰ میلیارد تومان هزینه دارد. اینکه ما این کار را انجام می‌دهیم، حاصل همین تعامل و حمایت‌هاست. ما سعی می‌کنیم این ویژگی خاص را حفظ کنیم و از ظرفیت‌های مغفول ملی استفاده کنیم. من بازدیدی از یک شرکت داشتم که مرکز ما در آن بود؛ سرویس رایگان برای دانشجویان گذاشته بودند. اگر این کمک‌ها نبود، اگر دولت می‌خواست این هزینه را تقبل کند، با توجه به اینکه ما به اندازه ۲۳ دانشگاه کشور دانشجو داریم، وضعیت بسیار متفاوت می‌شد. این نوع کار، عملاً کمک به دولت و یک سرمایه ملی است.

در پایان، مختصری از چشم‌انداز و برنامه‌های آتی دانشگاه علمی کاربردی بگویید.

علی‌اکبری: دانشگاه علمی‌کاربردی یک سرمایه ملی است و وظیفه‌اش خدمت به ایران زمین و تربیت نیروی انسانی ماهر است. با وجود اینکه آموزش عالی دولتی بر اساس مصوبه دولت قرار نیست گسترش یابد، ما در بخش خصوصی و با استفاده از ظرفیت بخش خصوصی، آماده ورود به حوزه‌های جدیدی هستیم که معادل آن وجود ندارد. قطعاً روی دست هیچ دانشگاه دولتی و غیردولتی ایران بلند نمی‌شویم و در مقابل آن‌ها قرار نمی‌گیریم. یکی از شروط ما این است که مشابهی وجود نداشته باشد. از شما به عنوان یک رسانه بزرگ ملی درخواست دارم که خواست ملی را به ما منتقل کنید. ما ادعا داریم که گوش شنوا داریم؛ برای بازنگری، برای نوآوری، حاضریم بشنویم و پیشنهاد دریافت کنیم. برایمان مهم است که مقبول ایران بزرگ باشیم و نیازهای آن را تأمین کنیم. شما به عنوان یک رسانه ملی می‌توانید این نقش را به خوبی ایفا کنید. همچنین در نقش نظارتی، جامعه را ناظر خودمان می‌دانیم و قطعاً از پیشنهادها، انتقادها و راهنمایی‌ها استقبال می‌کنیم تا ان‌شاءالله علمی‌کاربردی را بهتر از آنچه هست، تحویل دهیم.