تازه ها
به قلم یک فعال رسانه ای؛
بازار کار ایران در گرداب تنشها؛ چگونه از بحران، فرصت اشتغال بسازیم؟
تنشهای اخیر منطقهای و فشارهای فزاینده اقتصادی، ایران را در آستانه یک نقطه عطف تاریخی قرار دادهاند. دورهای که با نااطمینانی گسترده همراه است و میتواند بازار کار را با چالشهای عمیق و چندلایه مواجه سازد. با این حال، پرسش اصلی این است: آیا میتوان از دل این بحرانها، با تکیه بر ظرفیتهای داخلی، نوآوری هدفمند و مشارکت اجتماعی، مسیر تازهای به سوی اشتغال پایدار و بازسازی اقتصادی گشود؟
در شرایط تنشهای بینالمللی، اولین و مخربترین پیامد، گسترش نااطمینانی است. این نااطمینانی، سرمایهگذاران را به تعلیق تصمیمها سوق میدهد، پروژههای توسعهای را متوقف میکند و ریتم تولید را کند میسازد. پیامد مستقیم این روند در بازار کار ایران، نهفقط افزایش بیکاری، بلکه کند شدن محسوس فرآیند اشتغالزایی است.
بنگاههای اقتصادی—بهویژه آنهایی که وابستگی بالایی به واردات مواد اولیه، قطعات یا فناوری دارند—با ریسک مضاعف مواجه میشوند. نتیجه، کاهش فرصتهای شغلی، تشدید مهاجرت نخبگان و متخصصان در جستوجوی ثبات شغلی، و تعمیق شکاف مهارتی میان نیازهای واقعی بازار و توانمندیهای نیروی کار است. در این میان، «ترس از آینده» در میان جوانان و کارجویان، خود به عاملی بازدارنده تبدیل میشود که کیفیت ورود به بازار کار را تضعیف کرده و چرخه ناکارآمدی را بازتولید میکند.
با این حال، تجربه تاریخی نشان میدهد که بحرانها، همزمان که تهدیدآفریناند، بستر تحول و خلاقیت نیز هستند. اگر ایران بتواند بهطور هدفمند به سمت تقویت تولید داخلی و کاهش وابستگی حرکت کند، این مسیر میتواند به موتور جدید اشتغالزایی بدل شود.
جایگزینی واردات با تولید داخلی، به معنای فعالسازی زنجیرههای تأمین، توسعه صنایع پاییندستی، افزایش فعالیت در حوزههایی چون تولید قطعات، تعمیر و نگهداری، مهندسی معکوس و لجستیک داخلی است؛ حوزههایی که ظرفیت بالایی برای ایجاد اشتغال دارند. همزمان، رشد صنایع دانشبنیان، فناوریهای نوین و بخشهایی با مزیت نسبی، میتواند نیروهای متخصص و خلاق را جذب کرده و از خروج سرمایه انسانی جلوگیری کند. در چنین شرایطی، کارآفرینی و کسبوکارهای کوچک و متوسط نیز شانس بیشتری برای رشد مییابند، زیرا تقاضا برای محصولات و خدمات محلی افزایش مییابد.
«بازسازی اقتصادی و اجتماعی» در این چارچوب، به معنای ترمیم اعتماد عمومی، بازآموزی نیروی کار و همراستا کردن مهارتها با نیازهای واقعی اقتصاد است؛ گذاری آگاهانه از ناامنی شغلی به بازطراحی ساختار اقتصادی.
در دورهای که دسترسی به کالا و خدمات دشوارتر و نوسانات قیمتی شدیدتر میشود، «هنر مصرف» به یک راهبرد کلیدی اقتصادی تبدیل میشود. این مفهوم فراتر از صرفهجویی ساده است و بر اولویتبندی نیازهای واقعی، مدیریت هزینههای غیرضروری و هدایت آگاهانه تقاضا به سمت تولید داخلی تأکید دارد.
مصرف هوشمندانه دو پیامد مهم دارد: نخست، کاهش فشار بر بازار ارز و مهار نسبی تورم؛ دوم، افزایش سهم بازار تولیدات داخلی. این افزایش تقاضا، تولیدکنندگان را به سرمایهگذاری، توسعه ظرفیتها و در نهایت جذب نیروی کار بیشتر ترغیب میکند.
البته حمایت از تولید داخلی، نباید به پذیرش کیفیت پایین منجر شود. فرهنگ مصرف مؤثر، بر توازن میان «کیفیت قابل قبول» و «حمایت از تولید ملی» استوار است. مصرفکننده آگاه میآموزد ارزش خرید را بسنجد، از هیجانات خرید فاصله بگیرد و از انتخاب کالاهای بیکیفیت که به اعتماد عمومی آسیب میزنند، پرهیز کند. این رویکرد، زمانی به اشتغال پایدار میانجامد که با سیاستهای حمایتی هوشمندانه، ثبات نسبی اقتصادی و آموزش عمومی مدیریت هزینه همراه شود.
تنشهای بیرونی، علاوه بر پیامدهای اقتصادی، آثار روانی گستردهای نیز دارند. نااطمینانی مزمن، اضطراب اجتماعی را تشدید میکند و میتواند تصمیمگیریهای اقتصادی خانوارها و بنگاهها را مختل سازد. از این منظر، مدیریت روان جمعی، همسنگ مدیریت اقتصادی اهمیت دارد.
اطلاعرسانی شفاف، واقعبینانه و قابل فهم از سوی مسئولان—درباره برنامهها، افق زمانی و حمایتهای عملی—نقشی تعیینکننده در کاهش اضطراب و بازسازی اعتماد عمومی دارد. شفافیت، جامعه را از «انتظار منفعلانه» به سوی «اقدام سازنده» هدایت میکند.
در سطح اجتماع
ی، تقویت همبستگی زمانی مؤثر است که با مشارکت معنادار همراه شود. هنگامی که افراد احساس کنند در ساخت آینده نقش دارند—چه از طریق حمایت از تولیدکنندگان محلی، فعالیتهای داوطلبانه یا همکاری با نهادهای مدنی—احساس ناتوانی جمعی جای خود را به توانمندی اجتماعی میدهد. حمایت هدفمند از اقشار آسیبپذیر و دسترسی به خدمات مشاوره روانی، جامعه را در برابر شوکهای آتی مقاومتر میسازد.
برای عبور موفق از این مقطع حساس، رویکردی یکپارچه و پیشدستانه ضروری است:
1. **تقویت زیرساختهای سهگانه:** توسعه همزمان زیرساختهای اجتماعی، فرهنگی و اقتصادی.
2. **بازمهندسی آموزش و مهارت:** پیوند واقعی آموزش با نیاز بازار کار و گسترش دورههای مهارتمحور کوتاهمدت.
3. **کاهش نابرابری:** حفظ قدرت خرید اقشار کمدرآمد و جلوگیری از تعمیق شکاف اجتماعی.
4. **حمایت هدفمند از نوآوری:** تسهیل تأمین مالی، کاهش بروکراسی و اولویتدهی به پروژههای اشتغالزا.
5. **سیاستهای فرهنگی و رسانهای مؤثر:** ترویج مصرف مسئولانه، آموزش مدیریت استرس و اطلاعرسانی امیدبخش مبتنی بر واقعیت.
6. **کاهش ریسک محیط کسبوکار:** ایجاد اطمینان نسبی برای فعالان اقتصادی و سرمایهگذاران.
تنشهای کنونی، اگر با عقلانیت، خلاقیت و همبستگی مدیریت شوند، میتوانند به نقطه آغاز تحولی عمیق بدل شوند. اقتصاد دانشبنیان، انرژیهای نو، گردشگری سلامت و هدایت هوشمندانه مصرف به سمت تولید ملی با کیفیت، ظرفیت آن را دارند که موتور اشتغال پایدار و رشد اقتصادی شوند. در نهایت، این «اعتماد ملی» و «مشارکت اجتماعی» است که تعیین میکند آیا بحران به بنبست میانجامد یا به فرصتی برای ساختن آیندهای تابآورتر.
این دوره حساس ، پایان مسیرها نیست؛ آغاز بازتعریف هوشمندانه اقتصاد و بازار کار ایران است.
ناصر سهرابی
اردیبهشت ۱۴۰۵
ارسال نظرات